Κυριακή 2 Ιουλίου 2017


Τα απόδειπνα

Έτσι λέγανε τότε στο χωριό τις ακολουθίες των Χαιρετισμών .
 
Βρισκόμαστε μπρος πίσω από το 1955. Μιλάμε για ένα χωριό κρυμμένο στον κόρφο του Ταΰγετου. Κεφαλοχώρι. Προπολεμικά μέτραγε πάνω από 1500 ψυχές. Τρεις εκκλησίες, τρεις παπάδες και ένα εντυπωσιακό σχολείο. Η “μητρόπολη” του χωριού μαρμαροπελεκητή ήταν και παραμένει εντυπωσιακή.
Στο ναό αυτό μαζεύονταν οι πιστοί, στην πλειοψηφία τους ηλικιωμένοι, γυναίκες και άντρες. Από κοντά και εμείς τα παιδιά. Τα καφενεία δεν έκλειναν, λειτουργούσαν παράλληλα με τη λειτουργία . Αλλά δυστυχώς  ήταν μόνο για άνδρες. Η λειτουργία των χαιρετισμών γινόταν υπό το φως των κεριών, σε κλίμα απόλυτης μυσταγωγίας. Ο παππάς ξεχώριζε χρυσοποίκιλτος και εντυπωσιακός. Οι ψάλτες, κατώτεροι των περιστάσεων, ήταν ανίκανοι ν’ αποδώσουν λεκτικά και μουσικά τα διαμάντια των χαιρετισμών.
 
Οι περισσότεροι ήταν φάλτσοι. Θυμάμαι ένα περιστατικό και το μεταφέρω ατόφιο.
 
Ο ψάλτης συγγενής του παππά αρχίζει με «σφρίγος» να ψάλλει το τροπάριο «Ανοίξω το στόμα μου και πληρωθήσεται πνεύματος…». Η απόδοση ήταν συνολικά κακή και απορριπτέα. Τότε ο παππάς βγαίνει έξαλλος στην ωραία Πύλη και λέει απευθυνόμενος στον φάλτσο συγγενή του,  εις επήκοον όλων «Καλύτερα να μην το άνοιγες!».
 
Το ημίφως έδινε στη λειτουργία μια άλλη μεταφυσική διάσταση. Τα ρυτιδωμένα πρόσωπα των πιστών μεγάλωναν και μίκρυναν ανάλογα με το τρέμουλο της φλόγας των κεριών.
 
Τώρα που το θυμάμαι η εικόνα θύμιζε πίνακα του Ελ Γκρέκο.  
Εμείς τα παιδιά του Δημοτικού θέλαμε να γίνουμε παπαδάκια με τον  άσπρο χιτώνα. Μας άρεσε να  μπαινοβγαίνουμε στο ιερό που δεν επιτρέπονταν. Αναμφίβολα η επιλογή μας ήταν μια διάκριση. Όσο καθόμαστε μέσα στο ιερό και περιμέναμε να βγούμε έξω με τις λαμπάδες, τρώγαμε και κανένα κομμάτι ξερό πρόσφορο για να καλμάρουμε την πείνα μας.
 
Στον υπερυψωμένο γυναικωνίτη δεν έλειπε το σχετικό κουτσομπολιό. «Μωρή για τήραξε τι να φοράει η Μαρία … πότε το  έραψε ... δεν της πάει ...». Πιο ήσυχοι οι ηλικιωμένοι που κάθονταν στα στασίδια και δεν έβγαζαν άχνα. Είχαν ήδη συμβιβαστεί με τον χρόνο. Μάταια προσπαθούσα να καταλάβω την έννοια και τη λογοτεχνική αξία των Χαιρετισμών «Χαίρε δι ης βρεφουργείται ο κτίστης, …Χαίρε δι ης νεουργείται η κτήσις». Αργότερα μεγαλώνοντας και μαθαίνοντας περισσότερα Ελληνικά κατάλαβα τη σημασία τους και τους κατατάσσω ανεπιφύλακτα στα εξαίρετα λογοτεχνικά κείμενα, κατά τους πιστούς Θεόπνευστα .
 Όταν σχόλαγε η εκκλησία πηγαίναμε σπίτι.  Η μάνα μου είχε στρώσει τον σοφρά με ό,τι φτωχικό υπήρχε. Μην φανταστείτε ότι γινόταν το θαύμα που έγινε στην  Κανά της Γαλιλαίας!  Απλώς τρώγαμε τις απαραίτητες τροφές για να μην πεινάμε.
 
 Άσε που ήταν και η αυστηρή νηστεία η οποία δεν μας βόλευε. Μας κόβανε και το λάδι από το ψωμί που τρώγαμε προκειμένου να μεταλάβουμε των αχράντων μυστηρίων. Η γιαγιά μου «ο κοτζάμπασης» μου επέβαλε να κάνω πεντακόσιες μετάνοιες λες και ήμουνα βαρυποινίτης αμαρτωλός σε βαθμό κακουργήματος.
Αυτές είναι καλές αναμνήσεις και μάλιστα σε περίοδο υποσιτισμού.
 
 Μεταξύ μας εμείς παραβιάζαμε συνειδητά τις εντολές των μεγαλυτέρων και τρώγαμε ό,τι βρίσκαμε. Η πείνα μάτια δεν κρατά.
Παραθέτω μερικούς Χαιρετισμούς που μου αρέσουν
-      Χαίρε δι ης η χαρά εκλάμψει
-      Χαίρε δι ης η αρά εκλείψει
-      Χαίρε αστήρ εμφαίνων τον ήλιον
-      Χαίρε γαστήρ ενθέου σαρκώσεως
-      Χαίρε το των αγγέλων πολυθρύλητοων θαύμα
-      Χαίρε το των δαιμόνων πολυθρήνητον τραύμα.
-      Χαίρε σοφών υπερβαίνουσα γνώσιν.
-      Χαίρε πιστών καταυγάζουσα φρένας…
-      Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε…

Φώτης Ανδρέου (17.03.2017)   

No votes yet