Παρασκευή 6 Δεκεμβρίου 2019


ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΤΗΡΙΟΝ ENOΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥ

Κύριε Πρόεδρε,
του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής,
Αγαπητοί Συνάδελφοι,
 
Με την ευκαιρία της αποχώρησής μου από την υπηρεσία, επιτρέψτε μου ένα «Αποχαιρετιστήριον» με κάποιες σκέψεις, που εμπεριέχουν και κάποιες προτάσεις.
 
Κάθε αρχή εμπεριέχει και ένα τέλος, το οποίο σηματοδοτεί μια καινούργια αρχή. Πάντως, συνεχίζαμε για σύνταξη στα 69, αλλά...
Αρχίσαμε το 1981 ως καθηγητές Νομικών/Πολιτικών Επιστημών (ΠΕ13) στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Από το 2000 συνεχίσαμε ως Σύμβουλοι Νομικών/Πολιτικών Επιστημών στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και, μετά την κατάργησή του, ως Σύμβουλοι A΄ του ΥΠΠΕΘ με απόσπαση στο Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
 
Παρενθετικά, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο αποτέλεσε δημιούργημα μιας ομάδας φωτισμένων ανθρώπων, με πρωτοπόρους τον Γεώργιο Παπανδρέου, τον Λουκή Ακρίτα και τον Ευάγγελο Παπανούτσο, το 1964. Μάλιστα, δημιουργήθηκε «κατ’ αναλογίαν» του Συμβουλίου της Επικρατείας, για να του προσδώσουν κύρος και ανεξαρτησία. Στην πορεία λειτουργίας του υπήρξαν προβλήματα, όπως σε ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα και, γενικότερα, τον δημόσιο τομέα. Τα προβλήματα ήταν αποτέλεσμα περισσότερο λόγω των πολιτικών παρεμβάσεων και λιγότερο λόγω των εσωτερικών αδυναμιών του. Αλλά, αυτά θα τα γράψει η Ιστορία. Σε κάθε περίπτωση, όταν ένας θεσμός είναι απαραίτητος, δεν καταργείται, αλλά εκσυγχρονίζεται. Δεν καταργείται, διότι μαζί του καταργείται και η θεσμική του μνήμη. Όλα είναι μνήμη. Και χωρίς μνήμη δεν υπάρχει μέλλον.
 
Στη θέση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου δημιουργήθηκε το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, το οποίο αποτελεί ένα υβρίδιο και, βέβαια, δεν έχει τη θεσμική οντότητα, τη συλλογικότητα και την ανεξαρτησία του Π.Ι.
Κάποιοι στήσαμε το ΙΕΠ από την αρχή. Ομολογώ, χωρίς μεγάλο κόπο, διότι υπήρχε η πολύτιμη εμπειρία του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.
 
Υπηρετήσαμε δύο θητείες ως Προϊστάμενοι του Γραφείου Σχεδιασμού, Έρευνας και Εφαρμογών Β΄, υπεύθυνοι για το Γενικό και το Επαγγελματικό Λύκειο. Ασφαλώς, δεν κατορθώσαμε όσα θα θέλαμε. Ίσως από δικές μας αδυναμίες. Ίσως και από άλλους λόγους.
 
Με πολλούς συναδέλφους ζήσαμε μια ξεχωριστή εμπειρία και μια θαυμάσια πορεία. Με κάποιους, από το 2000, από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (Π.Ι.). Με άλλους, από την έναρξη λειτουργίας του ΙΕΠ. Με αρκετούς και στο Π.Ι. και στο ΙΕΠ.
 
Αποχωρώντας από το ΙΕΠ αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω το Δ.Σ. του ΙΕΠ, που μου εμπιστεύθηκε το Γραφείο Έρευνας, Σχεδιασμού και Εφαρμογών Β΄, καθώς και τους εργαζόμενους στο ΙΕΠ. Πολλοί είναι γνωστοί και με πολλούς συνεργάστηκα. Ιδιαίτερα να ευχαριστήσω, όσους υπηρέτησαν στο Γραφείο Β΄ (Συμβούλους και εκπαιδευτικούς) και στη Γραμματεία του, για την πολύτιμη βοήθεια και τη συνεργασία στο κοινό μας έργο. Ταυτόχρονα, αισθάνομαι την ανάγκη να ζητήσω συγνώμη από όσους στεναχώρησα. Ελπίζω να είναι λίγοι.
 
Χρειάζεται να τονιστεί ότι το ΙΕΠ έχει προσωπικό (επιστημονικό και διοικητικό) υψηλού επιπέδου. Τόσο υψηλού, που θα το ζήλευαν πολλοί οργανισμοί. Και αυτό το προσωπικό είναι η μεγάλη δύναμη του ΙΕΠ.
 
Πιστεύω βαθιά στην «ελευθερία και την ευθύνη». Αυτό υπήρξε βασική αρχή της πορείας μου στην εκπαίδευση και σήμα κατατεθέν του Γραφείου μας. Σε αυτό, επιτρέψτε μου να προσθέσω δύο «αμάραντα» χαρακτηριστικά μου: πρώτον, την «στεντόρεια φωνή», που ακουγόταν σε ολόκληρο τον όροφο. Δεύτερον, το σλόγκαν «η ξεκούραση προϋποθέτει την κούραση και κούραση δεν υπάρχει». Πράγματι, κούραση δεν υπήρχε, παρά την πίεση της εργασίας, διότι η κούραση είναι, πρωτίστως, ψυχολογική (mutatis mutandis). Και πράγματι, σπάνια κουράζομαι.
 
Επιτρέψτε μου και μερικές γενικότερες σκέψεις. Κάποιοι δεν μπορούν να καταλάβουν ότι «Οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι εκτελεστές του κράτους και υπηρετούν το Λαό» (Άρθρο 103, παρ. 1, του Συντάγματος). Εν προκειμένω, όσον αφορά την εκπαίδευση, όλοι οι εκπαιδευτικοί και οι διοικητικοί είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν την εκάστοτε κυβερνητική εκπαιδευτική πολιτική. Και αν δεν θέλουν να την εφαρμόσουν, δεν την πολεμούν, αλλά οφείλουν να παραιτηθούν. Και αυτό ισχύει για όλους, χωρίς εξαίρεση.
 
Όσον αφορά το επίπεδο της εκπαίδευσης, διαχρονικά, ουδείς εκπαιδευτικός λειτουργός μπορεί να είναι ευχαριστημένος με την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης. Αλλοίμονο αν ήταν. Η εκπαίδευση χρειάζεται διαρκή βελτίωση. Σε αυτό, μεταξύ άλλων, συμβάλλουν η αξιολόγηση και η αξιοκρατία, η συνέχεια και η συνέπεια της εκπαιδευτικής πολιτικής καθώς και η ύπαρξη και εφαρμογή (του ανύπαρκτου στην Ελλάδα) «Κώδικα Δεοντολογίας Εκπαιδευτικών». Αλήθεια, θέλουμε καλύτερη ή ευκολότερη εκπαίδευση; Μήπως χρειάζεται να βρούμε το σημείο ισορροπίας μεταξύ ποσότητας και ποιότητας; Και να προσπαθούμε διαρκώς για τη βελτίωση της ποιότητας;
 
Επίσης, κάποιοι δεν έχουμε καταλάβει ότι μεγαλύτερος αγώνας στη ζωή μας είναι ο αγώνας με τον εαυτό μας. Ίσως, γι’ αυτό- ως ανεύθυνοι- μεταθέτουμε τις ευθύνες στους άλλους. Αλήθεια, ποιος φταίει γι’ αυτά που συμβαίνουν, ενώ δεν θα έπρεπε να συμβαίνουν, και γι’ αυτά που δεν συμβαίνουν, ενώ θα έπρεπε να συμβαίνουν; Παραδειγματικά: ποιος ευθύνεται για την υποβάθμιση της παιδείας;
 
Ο Πλάτωνας, ο Αριστοτέλης και πολλοί άλλοι μας δίδαξαν ότι τα θεμέλια της κοινωνίας/πολιτείας και της παιδείας είναι πρωτίστως ηθικά και δευτερευόντως οικονομικά. Ίσως, ξεχάσαμε ότι «πάσα επιστήμη χωριζομένη αρετής πανουργία, ου σοφία, φαίνεται». Ίσως, ξεχάσαμε ότι στόχος της παιδείας είναι η διάπλαση νέων με ήθος. Επομένως, αν έχεις έναν Πλάτωνα και έναν Αριστοτέλη, δεν χρειάζεται να ψάχνεις είκοσι χρόνια για να υιοθετήσεις το φινλανδικό μοντέλο.
 
Ασφαλώς, χρειάζεται η υιοθέτηση «καλών πρακτικών», όχι μόνο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά του κόσμου όλου. Όμως, μην ξεχνιέται ότι «η αρχαία Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει για μας σαν γονιμοποιό σπέρμα, δεδομένου ότι μας επιτρέπει να δούμε εν τη γενέσει τους πληθώρα στοιχείων πάντοτε επίκαιρων - μπορεί και πρέπει να είναι για μας κέντρισμα, έμπνευση και πηγή ιδεών» (Κορνήλιος Καστοριάδης).
 
Όπως αναφέρθηκε, απαραίτητη είναι η αξιολόγηση και η αξιοκρατία, αφού από την αρχαία Ελλάδα η αξιοκρατία αποτελεί χαρακτηριστικό της δημοκρατίας. Είναι ένα διαρκές ζητούμενο, ώστε να αποφεύγεται η άνοδος της ασημαντότητας.
 
Να ξαναβρούμε λοιπόν το νόημα των λέξεων. Και το νόημα της πολιτικής. Να μπολιάσουμε τους νέους με αξίες, έχοντας υπόψη, ότι ο αγώνας και η αγωνία για μια καλύτερη παιδεία και μια καλύτερη κοινωνία, τελειωμό δεν έχει. Οι νέοι να αγαπήσουν την πολιτική, γιατί είναι σπουδαία δραστηριότητα και δίνει νόημα στη ζωή, γιατί η πολιτική είναι «ό,τι οργανωτικά ευγενέστερο φαντάστηκε ο άνθρωπος για να υπηρετήσει τους άλλους». Γιατί μόνο με την πολιτική μπορούμε να βελτιώσουμε την παιδεία και την κοινωνία. Να φανταστούμε λοιπόν το μέλλον και να το δημιουργήσουμε, αλλά να βοηθήσουμε και τους μαθητές μας να φανταστούν το δικό τους μέλλον και να το δημιουργήσουν.
 
Εμείς θα συνεχίσουμε να δουλεύουμε και να αμιλλόμαστε για το ποιος (εγώ ή εσύ) θα κάνει μεγαλύτερο καλό στην εκπαίδευση-παιδεία. Και θα συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε μια καλύτερη παιδεία, μια καλύτερη Ελλάδα, έναν καλύτερο κόσμο.
 
Είναι προνόμιο να είσαι εκπαιδευτικός. Να μορφώνεις νέους ανθρώπους, ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες. Τόσο μεγάλο προνόμιο, που θα μπορούσα να διδάσκω χωρίς να πληρώνομαι, γιατί ακριβώς έχω το προνόμιο να κάνω κάτι που μου αρέσει πάρα πολύ (G. Steiner).
 
Σας ευχαριστώ όλους θερμά από καρδιάς για την εξαιρετική συνεργασία μας. Ασφαλώς, οι εξαιρέσεις υπάρχουν- και με δική μας ευθύνη. Και δεν ξεχνώ-άλλωστε το τόνιζα συχνά- ότι κάποιοι αποσπασμένοι Εκπαιδευτικοί έχουν περισσότερα προσόντα, τυπικά και ουσιαστικά, από κάποιους Συμβούλους.
 
Η θητεία στην εκπαίδευση (Σχολεία, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής) ήταν η καλύτερη περίοδος της ζωής μου. Ήταν μια περίοδος εμπειρίας και δημιουργίας, μια περίοδος κυκλοφορίας σημαντικών νοημάτων και έντονων συναισθημάτων. Ήταν χρόνια ελεύθερης και υπεύθυνης δημιουργίας και θα ήθελα να μην έχουν τελειώσει.
 
Τελειώνοντας: ευχαριστώ την Ελληνική Πολιτεία για την εργασία και τον μισθό που μου πρόσφερε για 38 και πλέον χρόνια. Και να ζητήσω συγνώμη- πρώτα-πρώτα συγνώμη από τους μαθητές μου-, αν δεν έπραξα όσα έπρεπε να πράξω και αν έπραξα όσα δεν έπρεπε να πράξω. Ευχαριστώ.
 
Αθήνα, 11.02. 2019                                                                
Με τιμή
Παύλος Μάραντος

Σύμβουλος Α΄ ΥΠΠΕΘ 

No votes yet