Κυριακή 17 Δεκεμβρίου 2017


Malleus Maleficarum: «Γιατί οι γυναίκες γίνονται μάγισσες»

 

Σε πρόσφατο άρθρο μας αναφερθήκαμε στο Malleus Maleficarum, (Νομικά επίλεκτα: Malleus Maleficarum: Το κυνήγι των μαγισσών), το πιο περιεκτικό εγχειρίδιο κυνηγιού μαγισσών, που εκδόθηκε στη Γερμανία το 1486.
Το ερώτημα, που εύλογα προέκυψε από την αρχική έρευνα, ήταν ένα ζήτημα αρκετά σοβαρό. Το ίδιο ερώτημα πραγματεύεται και το «Malleus Maleficarum» στο πρώτο του μέρος. Υπάρχει ειδικό κεφάλαιο με τίτλο : «Γιατί οι γυναίκες γίνονται μάγισσες.». Το εγχειρίδιο υποστηρίζει πως ακόμα και το όνομα της γυναίκας υποδείκνυε την κατωτερότητά της, feminafe-minus, δηλαδή άτομο με μειωμένη πίστη. Εκτός αυτού, όμως, με το γυναικείο φύλο είχαν συνδεθεί και μια σειρά άλλων “αμαρτημάτων”, τα οποία βρίσκονταν σε άμεση συνάρτηση με τη μαγεία, όπως: η απληστία, η εκδικητικότητα, η ζήλεια  ο φθόνος, η ματαιοδοξία, η περιέργεια, η λαγνεία, η πολυλογία και πολλά άλλα..
 
Αν ανατρέξουμε στη δαιμονολογική γραμματεία του 16ου και 17ου αιώνα, είναι εύκολο να διαπιστώσουμε γιατί η μαγεία αποτελούσε κατ’ εξοχήν γυναικείο αδίκημα. Οι γυναίκες θεωρούνταν πιο αδύναμες από τους άνδρες όχι μόνο σωματικά αλλά διανοητικά και ψυχικά, γεγονός που τις καθιστούσε “ευάλωτες” προς την αμαρτία. Για τον λόγο αυτό, οι γυναίκες αποτελούσαν ευκολότερα θύματα του σατανά σε σύγκριση με τους άνδρες.
 
Στη θεμελίωση της σύνδεσης της μαγείας με το γυναικείο φύλο συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό και οι μισογυνιστικές αντιλήψεις της εποχής. Αν ανατρέξετε στον τρόπο ζωής των άκρως πατριαρχικών οικογενειών την εποχής εκείνης, θα διαπιστώσετε πως, παρά τον πλήρη παραγκωνισμό της γυναίκας από την κοινωνία, θα παρατηρήσετε πως, ακόμα και από την απλή θέση της ως νοικοκυράς, κατείχε πολλές «τέχνες» σχεδόν μονοπωλιακά τόσο μέσα στην οικογένεια όσο και στην κοινωνία:
 
·         Οι γυναίκες γνώριζαν τα πάντα για τις τροφές, τις θεραπευτικές τους ιδιότητες αλλά και τις παρενέργειές τους. Έτσι μπορούσαν εύκολα να δηλητηριάσουν τους συζύγους τους.
 
Δεν είναι άλλωστε και λίγες οι αναπαραστάσεις γυναικών σαν μαγισσών που τρέφουν δαίμονες στην κουζίνα τους..
 
 
·         Γνώριζαν τα πάντα για την εγκυμοσύνη, ήξεραν το φύλο του παιδιού πριν το γεννήσουν, μπορούσαν να το φέρουν στη ζωή ή να του τη στερήσουν χωρίς να αφήσουν ίχνη.. Ήταν μαίες και γιάτρευαν το χωριό με μαντζούνια και βότανα..
 
·         Έβλεπαν το μέλλον από το φλιτζάνι του καφέ και τα χαρτιά.. Δείγμα της ομιλίας τους με τα πνεύματα και τον διάβολο..
 
Αλλά πάνω από όλα κατείχαν (σχετικά ασήμαντες) θέσεις στην κοινωνία, που οι άντρες δεν μπορούσαν να αναπληρώσουν οι ίδιοι.
 
Είναι γεγονός πως την περίοδο του κυνηγιού των μαγισσών πάνω από 60 χιλιάδες γυναίκες θανατώθηκαν, σε ποσοστό 80% έναντι των αντρών. Από τα δικαστικά αρχεία και πρακτικά, που έχουν ερευνηθεί, προκύπτει, ότι οι περισσότερες από τις γυναίκες, που βασανίστηκαν, καταδικάστηκαν και εξοντώθηκαν σαν «μάγισσες»:
- ήταν μαίες,
- ήταν πρακτικές θεραπεύτριες,
- ζούσαν μόνες τους ή/και είχαν κάποια περιουσία,
- έπεσαν θύματα ζηλοφθονίας οικείων ή γειτόνων,
- ήταν οπαδοί παγανιστικών λατρειών.
Από κει και μετά υπήρξαν και αρκετές ακόμα περιπτώσεις, ειδικότερα γυναικών (αλλά και αντρών), που κατηγορήθηκαν από «μάγισσες» εξαιτίας φρικτών βασανιστηρίων που υπέστησαν οι ίδιες ή ήταν  απλά άτομα που τυχαία βρέθηκαν στη δίνη του «κυνηγιού μαγισσών» και κατηγορήθηκαν επειδή ήταν εύκολοι στόχοι.
 
Χαρακτηριστικό ήταν το παράδειγμα της Δίκης των μαγισσών του Σάλεμ. Όλα άρχισαν όταν δύο ανήλικα κορίτσια παρουσίασαν συμπτώματα, τα οποία κανείς γιατρός δεν μπορούσε να εξηγήσει, μέχρι που ένας εξ αυτών, o Γουίλιαμ Γκριγκς, απεφάνθη ότι τα κορίτσια ήταν δαιμονισμένα. Από εκεί και πέρα θα ξεκινήσει μια μανία καταδίωξης στο Σάλεμ εναντίον πιθανών ατόμων που ασχολούνταν με τη μαγεία.. Με λίγα λόγια, το πλάνο εντοπισμού ήταν το εξής, όλοι ήταν ύποπτοι, ο μόνος τρόπος να αποδείξουν την αθωότητά τους ήταν να ενοχοποιήσουν κάποιον άλλο. Από τις δίκες του Σάλεμ, 13 γυναίκες και 5 άντρες  καταδικάστηκαν και θανατώθηκαν δια απαγχονισμού, 1 γυναίκα θανατώθηκε δια λιθοβολισμού, 3 γυναίκες και 1 άντρας πέθαναν στη φυλακή, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του χωριού εγκατέλειψε τα σπίτια του με το φόβο των κατηγοριών. 14 χρόνια αργότερα, η μία από τις δύο κοπέλες παραδέχτηκε ενώπιον του εκκλησιάσματος της πόλης και μετά από έγγραφη μεταμέλεια προς τον τότε πάστορα, ότι είχε πει ψέματα..
 
Από τις πρώτες μικρές κοινωνίες, μέχρι την τελική εξέλιξή τους, στις μέρες μας, όλοι οι πολιτισμοί φοβούνται το άγνωστο και το διαφορετικό και τρέφουν ζήλεια και μένος σε κάθε τι διαφοροποιείται από τη μάζα.. Στην προσπάθειά τους να καταπνίξουν την εν γένει δύναμη των γυναικών μέσα στα σπίτια και τα χωράφια, η καταδίκη για μαγεία και/ ή αίρεση ήταν ίσως ο πιο αποτελεσματικός τρόπος..
 
Ένα ακόμα τρανταχτό παράδειγμα άδικης καταδίωξης με την κατηγορία της άσκησης της μαγείας, ήταν η καταδίκη της Ιωάννας της Λωραίνης (Jeanne d' Arc, γνωστής και σαν Ζαν ντ' Αρκ ή Παρθένα της Ορλεάνης). Ήταν γαλλίδα ηρωίδα επικεφαλής των γαλλικών στρατευμάτων στον Εκατονταετή Πόλεμο κατά των Άγγλων στη Γαλλία. Δεν ακολουθούσε συμφέροντα, άκουγε μόνο την καρδιά και την ψυχή της. Με σύμμαχο τη βαθειά της πίστη στους αγίους της, απελευθέρωσε την Ορλεάνη με έναν πολύ μικρό στρατό, που σχεδόν κοροϊδευτικά της είχε εμπιστευθεί ο Κάρολος Ζ’. Αφού τραυματίστηκε κάτω από τα τείχη του Παρισιού, η Ιωάννα αιχμαλωτίστηκε και παραδόθηκε στους Άγγλους. Στη Ρουέν δικάστηκε από εκκλησιαστικό δικαστήριο και κατηγορήθηκε για «μαγεία» και ως αιρετική, επειδή «ισχυριζόταν ότι ήταν απευθείας υπόλογη στον Θεό» και καταδικάστηκε να καεί ζωντανή (auto da fe) ως αιρετική. Την ώρα που καιγόταν ζήτησε να σηκώσουν τον σταυρό για να μπορεί να τον δει μέσα από τις φλόγες. Κατά την εκτέλεση της μόνο ένας άγγλος στρατιώτης τόλμησε να φωνάξει «Είμαστε χαμένοι, κάψαμε μια αγία». Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, όταν η Γαλλία είχε πια κερδίσει τον πόλεμο και αναγνωρίστηκε η συμβολή της Ζαν ντ' Αρκ στους νικηφόρους αγώνες, ένα άλλο εκκλησιαστικό δικαστήριο αποκατέστησε την τιμή της Παρθένας της Ορλεάνης, η οποία στις 16 Μαΐου 1920 ανακηρύχθηκε αγία από την Καθολική Εκκλησία καθώς και προστάτις της Γαλλίας.
 
Η Ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα αδικοχαμένων, αθώων γυναικών στην προσπάθεια των εκάστοτε μικροαστικών κοινωνιών, υπό την επίδραση της θρησκοληψίας και του φανατισμού καθώς και εξ αιτίας θρησκευτικών ιδεοληψιών, ν’ αντιμετωπίσουν τις φοβίες, την άγνοια και τις δεισιδαιμονίες τους.
 
Μάγισσες (και μάγοι) υπάρχουν και στη σύγχρονη εποχή και, παρά τις εκπληκτικές προόδους της επιστήμης, η άσκηση της μαγείας εξακολουθεί να παγιδεύει πλήθος θυμάτων αλλά και να επηρεάζει ευρύτατα στρώματα των πληθυσμών των πόλεων και των χωριών. Η δε νομολογία των δικαστηρίων περιλαμβάνει σημαντικές υποθέσεις “μαγείας” (με ή χωρίς εισαγωγικά).
 
 
 
Μαρία Κοντογιάννη
Your rating: None Average: 4.7 (15 votes)