Τετάρτη 6 Δεκεμβρίου 2017


Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι

Στην Ελλάδα μεγαλώνουμε με την πιπίλα των «Αρχαίων Ημών Προγόνων». Βέβαια, δίκην στοιχειώδους αυτοκριτικής, πετάμε και κανένα «ανάξιοι απόγονοι ενδόξων προγόνων» που και που, αν και δεν το πιστεύουμε κατά βάθος. Το βασικό αξίωμα είναι ότι το γενεαλογικό μας δέντρο οδηγεί κατ’ ευθείαν στον Πλάτωνα και τον Περικλή, στο δε σχολείο μαθαίνουμε ολόκληρα κατεβατά για το πως ν’ αντικρούομε τον Φαλμεράυερ και τους άλλους κακούς, που υποστηρίζουν πως είμαστε μπασταρδεμένοι με άλλους λαούς, κυρίως από τη γειτονιά, και πως η σχέση μας με τους αρχαίους έλληνες είναι ή ανύπαρκτη ή υποτυπώδης.
 
Αναφέρουν συχνά, οι κακοί αυτοί, τις δύο μεγάλες Überfremdungen (πληθυσμιακές υπερισχύσεις αλλοεθνών) που έγιναν στον ελλαδικό χώρο, τη σλαβική του 6ου αιώνα και την αλβανική (αρβανίτικη) του 13ου, και μας θυμίζουν πως, όταν ανεξαρτητοποιηθήκαμε από την Οθωμανική αυτοκρατορία, μόνον περί τα 20% των κατοίκων μιλούσαν ελληνικά. Σήμερα το ποσοστό αυτό έχει ανέβει σημαντικά, χάρις στο σχολείο, την εκκλησία αλλά και τα διάφορα μέτρα καταπίεσης άλλων γλωσσών, αλλαγών ονομάτων κτλ, όμως οι συμπεριφορές που ήδη είχαν εισαχθεί με τις μαζικές μεταναστεύσεις των λαών, που αναφέραμε, είχαν ήδη παγιωθεί. Και οι συμπεριφορές αυτές δεν είχαν καμιά σχέση με Αρχαία Ελλάδα.
 
Όντως, οι πρώτοι φιλέλληνες, που έφτασαν στην Ελλάδα έμειναν έκπληκτοι από αυτά που είδαν. Εκεί που περίμεναν να βρουν απογόνους του Περικλή, βρήκαν κατσαπλιάδες, ενώ εντύπωση τους προκαλούσε και η απανταχού παρουσία της αρβανίτικης γλώσσας.
 
Θα μπορούσαμε, βέβαια, να είχαμε δημιουργήσει ένα αρβανίτικο ή άλλου είδους κράτος, όμως διαλέξαμε την ελληνική ταυτότητα και, καλώς ή κακώς, εργαστήκαμε για να την εμπεδώσουμε. Μόνο, που αντί να χτίσουμε πάνω στην πραγματικότητα και με ειλικρίνεια να ξεκαθαρίσουμε (πρωτίστως στον εαυτό μας) ότι είμαστε ένα βαλκανικό κράμα, που προσπαθούμε να χτίσουμε μιά νεοελληνική ταυτότητα, το ρίξαμε στη μυθολογία. Σήμερα, μάλιστα, με την ανακάλυψη του DNA, δίνουν και παίρνουν οι μαϊντανοί στην τηλεόραση με τις κορώνες τους περί γονιδίων: Έχουμε, λέει, τα γονίδια του Πλάτωνα. Λες και έκαναν εξετάσεις αίματος και το διαπίστωσαν.
 
Είναι, βέβαια, κωμικό να βλέπεις κάποιον, που εμφανισιακά μόνον το τουρμπάνι του λείπει για να τελειωθεί η εξ ανατολών εικόνα, για να μη μιλάμε και για μισαλλόδοξες συμπεριφορές, εντελώς άσχετες με τον μεγάλο πολιτισμό που υποτίθεται ότι υπηρετούν, να το παίζει υπερεθνικιστής και να μιλάει για γονίδια αρχαίων ελλήνων (με τους οποίους ελάχιστη σχέση έχει). Λίγη αυτογνωσία δεν θα έβλαπτε.
 
Δεν θα ασχοληθώ εδώ με την ανάλυση, απόδειξη ή ανταπόδειξη τέτοιων θεωριών, ούτε τύπου Φαλμεράυερ ούτε τις αντίστροφες, τις ελληναράδικες. Δεν με ενδιαφέρει ούτε αν ο Χριστός ήταν έλληνας, ούτε αν η Σουμάτρα ήταν ελληνική, ούτε αν η κινεζική γλώσσα είναι αντίγραφο της ελληνικής, ούτε αν η “φυλή” μας υπάρχει στον ελλαδικό χώρο από την εποχή των δεινοσαύρων. Όλα αυτά τα εκπληκτικά και πολύ περισσότερα ακούγονται κατά καιρούς από τους “ασχολούμενους με τα κοινά” (κυρίως από τηλεοράσεως) και τα θεωρώ δοξασίες που ανήκουν στον κόσμο της φαντασιοπληξίας ή, έστω, της μεταφυσικής μάλλον παρά στον κόσμο της επιστήμης. Ας τα βρουν οι διάφοροι ξερόλες μας, που δεν χορταίνουν να εντρυφούν στα νεφελοειδή φαινόμενα.
 
Εξ άλλου, τί βγαίνει με το να αποδείξεις με τα πιό ατράνταχτα στοιχεία ότι είσαι απόγονος του Αϊνστάιν, όταν ο βαθμός ευφυΐας σου πόρω απέχει από εκείνον; Θα έλεγα, μάλιστα, ότι αν είσαι όντως απόγονος μιάς ιδιοφυΐας αλλά έχεις χαμηλό δείκτη νοημοσύνης, τότε καλύτερα να κρύβεις την καταγωγή σου, διαφορετικά δημιουργείς προσδοκίες στον περίγυρό σου και, τελικά, θα είναι σαν να τονίζεις περισσότερο την ανεπάρκειά σου.
 
Αντιστρόφως, δεν θα είχε καμιά σημασία η οποιαδήποτε αιματική, γονιδιακή, ανατομική, ακόμη και γλωσσική απόκλισή μας από τους αρχαίους, αν είχαμε το ίδιο πνεύμα με εκείνους. Αν μπορούσαμε να κάνουμε διάλογο με την ίδια διαλεκτική που βλέπουμε στα κείμενα του Πλάτωνα και αν μπορούσαμε να χτίζουμε ακροπόλεις και σήμερα. Όταν τα “ντημπέητς” γίνονται όπως γίνονται στα παραθυράκια της τηλεόρασης, είτε έχουμε τα γονίδια των αρχαίων είτε όχι, είναι ένα και το αυτό.
 
Για να επιστρέψουμε στο θέμα της ευφυΐας, μιά από τις μεγαλύτερες προσβολές στην σημερινή Ελλάδα είναι η “υποτίμηση της νοημοσύνης”. Καλύτερα να τον πεις τον άλλον κλέφτη, ψεύτη, κακούργο, παλιάνθρωπο ή οτιδήποτε άλλο, παρά βλάκα. Γιατί, όμως, τόσο κόμπλεξ με τη νοημοσύνη; Μήπως γιατί δεν είμαστε και τόσο έξυπνοι όσο θα θέλαμε;
 
Έχουν δημοσιευθεί σχετικές μελέτες, που μας κατατάσσουν ανάμεσα στους τελευταίους στην Ευρώπη όσον αφορά τον δείκτη ευφυΐας (στην ίδια κατηγορία με άλλους βαλκανικούς λαούς). Δεν έχω επαρκή στοιχεία για να αποφανθώ στο κατά πόσο οι μελέτες αυτές είναι πραγματικά ποιοτικές ή αμερόληπτες, όμως, για ν’ αναφερθώ σε πράγματα πασίγνωστα και αδιαμφισβήτητα, όταν μιά χώρα είναι η πρώτη στον κόσμο σε εμπορική ναυτιλία και έχει όλα τα ατού να είναι η Φλώριδα της Ευρώπης στον τουρισμό και συναφείς κλάδους και αντί να είμαστε μιά Φλώριδα ή ένα Μόντε Κάρλο είμαστε επαίτες, εμένα αυτό μου φαίνεται σαν ένδειξη (για να μην πω απόδειξη) χαμηλής νοημοσύνης.
 
Για να εξηγηθώ, πιστεύω πως δεν πρόκειται για χαμηλή νοημοσύνη που οφείλεται σε βιολογικούς λόγους, αλλά σε ψυχολογικούς. Συγκεκριμένα, στο ότι η παιδεία μας (μάλλον, η έλλειψη παιδείας) και η νοοτροπία μας ευνοούν το μπλοκάρισμα του εγκεφάλου, τον δογματικό, κολλημένο, αγκυλωτικό και ξερολίστικο τρόπο σκέψης, τα mental blocks που λένε οι αγγλοσάξωνες. Αν το μυαλό σου το μπλοκάρεις και δεν το αφήσεις να λειτουργήσει ελεύθερα και απρόσκοπτα, του στερείς την ικανότητα να κάνει σωστές αναλύσεις και να φτάσει σε έξυπνα συμπεράσματα. Το τελικό αποτέλεσμα δεν θα διαφέρει πολύ από τη βλακεία.
 
Για τους παραπάνω λόγους, η διαφορά μεταξύ αρχαίου έλληνα και νεοέλληνα για τους δυτικούς είναι πολύ μεγαλύτερη από ότι θεωρούμε εμείς, που νομίζουμε πως είμαστε ταυτόσημοι με τους αρχαίους με κάποιες ασήμαντες παραλλαγές, που έφερε ο χρόνος.
 
Ο μορφωμένος σκανδιναβός, για παράδειγμα, θεωρεί την Αρχαία Ελλάδα και δική του πνευματική πατρίδα, ενώ εμάς μας βλέπει σχεδόν σαν κάτι το άσχετο, που ελάχιστα διαφέρουμε από τον αλβανό ή τον βούλγαρο.
 
Αυτό είναι πολύ σημαντικό να το καταλάβουμε. Διότι, όταν εμείς, οι νεοέλληνες, φτάνουμε στο σημείο να απαιτούμε πνευματική ιδιοκτησία του αρχαιοελληνικού πολιτισμού και αντιδρούμε όταν άλλοι ευρωπαϊκοί και, γενικώτερα, δυτικοί, χρισιμοποιούν σύμβολα, έννοιες, λέξεις, ονόματα ή ακόμη και αγάλματα στα μουσεία τους από την Αρχαία Ελλάδα, ο βορειοευρωπαίος μας βλέπει σαν παρανοϊκούς και υστερικούς, ενίοτε και σαν σφετεριστές. Θεωρούν, όχι μόνον ότι έχουν και αυτοί απαράγραπτο δικαίωμα στην αρχαιοελληνική κληρονομιά, αλλά και ότι πολιτιστικά είναι πιό κοντά σ’ αυτήν από ότι είμαστε εμείς.
 
Σίγουρα, θα κερδίζαμε περισσότερο σεβασμό αν εφαρμόζαμε τη ρήση του Κωστή Παλαμά, ότι εθνικό είναι ότι είναι αληθινό, και παραδεχόμαστε την πραγματική μας φύση και καταγωγή και, μια και ιδιοποιηθήκαμε την ελληνική ταυτότητα, να προσπαθήσουμε να μοιάσουμε στους αρχαίους στο πνεύμα μάλλον παρά στα ...γονίδια.
 
Γεράσιμος Φουρλάνος  (www.fourlanos.com)

 

Your rating: None Average: 4.6 (63 votes)