Κυριακή 7 Οκτωβρίου 2018


“Η Αυτοκρατορία της Κωνσταντινουπόλεως”

“Η Αυτοκρατορία της Κωνσταντινουπόλεως
Από την Αγία Σοφία του Κωνσταντίνου στην Αγία Σοφία του Ιουστινιανού”
του Σαράντου Ι. Καργάκου
 
Έπρεπε να κάνω ένα πολύωρο αεροπορικό ταξίδι και, για να κυλίσει εύκολα ο χρόνος, σκέφτηκα ν’ αγοράσω ένα “χρήσιμο” βιβλίο. Σε βιβλιοπωλείο του αεροδρομίου “Ελευθέριος Βενιζέλος” (ή, σύμφωνα με την ακουστικά αραβική εκδοχή του, “Ελ Βενιζέλος”) το μάτι μου έπεσε στο βιβλίο αυτό του φιλολόγου - καθηγητή Σαράντου Καργάκου. Με προσήλκυσε ο τίτλος του βιβλίου “Η Αυτοκρατορία της Κωνσταντινουπόλεως”, που μου φάνηκε πρωτότυπος γιατί δεν ήξερα πως υπήρξε τέτοια αυτοκρατορία, αλλά περισσότερο με επηρέασε το όνομα του συγγραφέα, του οποίου έχω διαβάσει ιστορικά πονήματα (όπως τους δύο μεγάλους τόμους για την αρχαία Σπάρτη) και συχνά εντρυφώ σε άρθρα και στις κοινωνικές κριτικές του, που είναι καυστικές, αληθινές, διδακτικές και χρήσιμες.
 
Καθώς αγόραζα το βιβλίο, σκεπτόμουν πως θα μελετούσα ένα ακόμα ιστορικό έργο του συγγραφέα και θ’ αποκτούσα νέες ιστορικές γνώσεις ή, ίσως, θ’ ανανέωνα τις ήδη αποκτηθείσες. Όμως, μόλις άρχισα την ανάγνωση του βιβλίου κατάλαβα πως είχα στα χέρια μου κάτι τελείως διαφορετικό από όσα μέχρι τότε είχα διαβάσει απλά ή μελετήσει.
 
Καθώς οι σελίδες μεταφέρονταν από δεξιά προς τ’ αριστερά, ένιωθα πως είχα ξεφύγει από τον περιορισμένο χώρο του αεροπλάνου και μετείχα στα ιστορικά γεγονότα, των οποίων η αφήγηση ήταν όχι μόνο ευχάριστη αλλά, αυτό που θα λέγαμε, συναρπαστική. Ήταν σα να μετείχα ο ίδιος στην ιστορική εξέλιξη.
 
Η γλαφυρότητα και η τεχνική του λόγου, που χρησιμοποίησε ο ιστορικός Σαράντος Καργάκος δεν έχουν το όμοιό τους. Πρόκειται για αριστούργημα του πεζού λόγου και της ιστορικής αφήγησης που ξεκινάει με την περιγραφή της ζωής του Μεγάλου Κωνσταντίνου και την επικράτηση ως επίσημης θρησκείας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας του Χριστιανισμού και καταλήγει στον Ιουστινιανό και στην ανέγερση από αυτόν της Μεγάλης Εκκλησίας, της Αγίας του Θεού Σοφίας, που αποτέλεσε και για πολλούς (όχι μόνο για τους Έλληνες του κρατιδίου της Ελληνικής Δημοκρατίας, αλλά για το σύνολο των Ορθοδόξων) αποτελεί ακόμα την ενσάρκωση πόθων και οραμάτων.
 
Εξηγώντας τον πρωτότυπο τίτλο του βιβλίου του, αναφέρει ο συγγραφέας στο πρώτο κεφάλαιο, ότι «αντί του όρου Βυζαντινή αυτοκρατορία, χρησιμοποιεί την ονομασία Αυτοκρατορία της ΚΠόλεως. Όπως η Ρώμη έδωσε το όνομά της στο ιστορικό δημιούργημά της, το αυτό προνόμιο πρέπει να αναγνωρισθεί και στην ΚΠολη. Διότι, όπως λέγει και το παλαιό δημοτικό άσμα, “Η Πόλη ήταν το σπαθί, η πόλη το κοντάρι”. Στη συνέχεια το αυτό άσμα δίνει το λαϊκό όνομα της αυτοκρατορίας που ήταν Ρωμανία. Όρος που όμως και πάλι παραπέμπει στην Ρώμη, ενώ ο όρος Αυτοκρατορία της ΚΠόλεως θα μπορούσε –ίσως με κάποια δόση υπερβολής- να χαρακτηρισθεί ως αντι –Ρώμη» [σελ. 22-23].
 
Σε άλλο σημείο, στη 19η σελίδα, εξηγεί ο συγγραφέας πως «Η Ρώμη, νοουμένη ως Αυτοκρατορία, σε όλη τη διάρκεια του δεύτερου ημίσεος του 3ου μ.Χ. αι. έπνεε τα λοίσθια. Ο επερχόμενος θάνατος ήταν απότοκος της εσωτερικής σήψης αλλά και των πληγμάτων που δεχόταν ανηλεώς από το εξωτερικό. Νέα στίφη βαρβάρων την απειλούσαν διαρκώς. Και σε όλη την έκτασή της. Πέρα τούτου, μέσα στους κόλπους της νέες δυνάμεις είχαν αναδειχθεί που ελάχιστα μπορούσαν να αναπτυχθούν στο παλαιό κέλυφος της αυτοκρατορίας». Ακολούθως, στην 27η σελίδα καταπιάνεται ο συγγραφέας με τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, που είναι μια από αυτές τις αναδυόμενες νέες δυνάμεις, εκείνη που επικράτησε, τον οποίο θεωρεί ως «ένα μεγάλο ιστορικό πρόβλημα», που πρέπει να εξεταστεί, και αυτό κάνει ο συγγραφέας, με κριτήρια κυρίως ιστορικά και όχι με θεολογικά, όπως έχει συμβεί μέχρι και σήμερα.
 
Τα κεφάλαια στα οποία διαιρείται το έργο, χωρίς να χάνει τον ειρμό και την ενότητά του, μετά τον αριστουργηματικό πρόλογο, είναι τα ακόλουθα, :
 
Μέγας Κωνσταντίνος. Μια νέα εποχή στην παγκόσμια ιστορία. Η γένεση μιας άλλης αυτοκρατορίας.
Η γέννηση μιας νέας πόλης.
Οι διάδοχοι του Μ. Κωνσταντίνου.
Οι διάδοχοι του Θεοδοσίου.
Οι “βάρβαροι”.
Η κατάλυση του Δυτικού Ρωμαϊκού Κράτους. Η γερμανική επικράτηση.
Η Ανατολική Αυτοκρατορία. Οι προ του Ιουστινιανού αυτοκράτορες.
Ο Ιουστινιανός και η εποχή του.
Η Αγία Σοφία: “Το Μέγα Μοναστήρι”.
Επίμετρο. “Bas Empire”.
 
Ιδιαίτερα πρέπει ν’ αναφερθεί, ότι το βιβλίο έχει γραφεί με το πολυτονικό σύστημα και, για τον λόγο αυτό, η αξία του μεγαλώνει, αν συνδυαστεί και με την από τον συγγραφέα παράθεση ερμηνειών και εξηγήσεων των “δύσκολων”, σπάνιων, άγνωστων ή αρχαιοπρεπών λέξεων και εκφράσεων, τις οποίες, όπως ο ίδιος παρατηρεί, δεν μπορεί να κατανοήσει ο νέος αναγνώστης, εξ αιτίας των ελλείψεων της παιδείας, της παρεχόμενης κακής παιδείας. Χαρακτηριστικά σημειώνει ο συγγραφέας στο τέλος του Προλόγου, ότι «Με λύπη μας μεταφράζουμε λέξεις και λεξίδια, τα οποία προ 20ετίας ήσαν απολύτως κατανοητά, αλλά σήμερα, λόγω της γενικευμένης απαιδευσίας, είναι, δυστυχώς, ακατανόητα» [σελ. 16η].
 
Πρόκειται για ένα νέο πνευματικό παιδί του συγγραφέα, ένα βιβλίο που συναρπάσει όλους, βιβλιόφιλους και μη, με πρώτη έκδοση κατά τον Απρίλιο του 2012, από τις εκδόσεις “Ι. ΣΙΔΕΡΗ”.
 
 
 

Ε. Παπαδάκης 

Your rating: None Average: 5 (9 votes)