Τρίτη 3 Οκτωβρίου 2017


Η Γέννηση του Χριστού στη βυζαντινή εικονογραφία

 

 

Η σκηνή της Γέννησης διαδραματίζεται στο δρόμο για τη Βηθλεέμ, μια πόλη της Παλαιστίνης κοντά στην Ιερουσαλήμ, όπου ο Ιωσήφ και η Μαρία πήγαιναν για την απογραφή που είχε εξαγγείλει ο Καίσαρας Αύγουστος. Εκείνη την Άγια νύχτα η Θεοτόκος Μαρία έφερε στον κόσμο τον υιό του Θεού « εν φάτνη των αλόγων».

 

 

Η εικονογραφία της Γέννησης βασίζεται στις γραφές, στα τέσσερα ευαγγέλια  και στην πλούσια υμνολογία της γιορτής των Χριστουγέννων. Ο εικονογραφικός αυτός τύπος διαμορφώθηκε έτσι ώστε να συνοψίζει τη θεολογία της Γέννησης δίνοντάς της μια άρτια αισθητική μορφή. Η παράσταση έχει συμβολικό χαρακτήρα συνθέτοντας στοιχεία ρεαλιστικά και πνευματικά.
 
 
Στο κέντρο της παράστασης δεσπόζει ένα βραχώδες, σκοτεινό σπήλαιο στην πλαγιά ενός βουνού. Το σκότος συμβολίζει τον Άδη και την αμαρτία που θα φωτίσει ο Χριστός με τη Γέννησή του. Μέσα στο σπήλαιο βρίσκεται το θείο βρέφος, το φως του κόσμου και πλάι του εικονίζεται ένα βόδι και ένας όνος να θερμαίνουν με την πνοή τους τον μικρό Χριστό, δείχνοντας πως όλη η πλάση γιορτάζει την Γέννηση του Θεανθρώπου. Δίπλα στη φάτνη η Παναγία καθισμένη, ανακεκλισμένη επάνω σ’ ένα στρωσίδι ή άλλοτε γονατιστή με τα χέρια σταυρωμένα, προσκυνά τον Υιό της.
 
 
 
 
 
 
 
 
Boulino 014 bbb.JPG
 
Η Γέννηση, Αυγερινού Μαρίνα 2011
 
 
 
Πάνω από τη φάτνη το άστρο των Χριστουγέννων φωτίζει την πλάση και οι τρεις ακτίνες του καταλήγουν στο Θείο βρέφος συμβολίζοντας την Αγία Τριάδα.
 
Γύρω και κάτω απ’ το σπήλαιο είναι τοποθετημένες συμμετρικά οι δευτερεύουσες σκηνές. Παράμερα στη μια απ’ τις δυο πλευρές της σύνθεσης εικονίζεται ο Ιωσήφ, σκεπτικός, με το αριστερό του χέρι να στηρίζει το κεφάλι του. Πολλές φορές εικονίζεται αντιμέτωπος με τον πειρασμό που έχει τη μορφή ενός γέρου υποβασταζόμενου από ραβδί. Ο γέρος συμβολίζει τον διάβολο ο οποίος πειράζει τον Ιωσήφ λέγοντάς του ότι όπως δεν είναι δυνατόν να ανθίσει το ραβδί που κρατά έτσι δεν ήταν δυνατό να γεννηθεί βρέφος από παρθένο και τότε το κλαδί άνθισε. Η σκηνή αυτή συμβολίζει την αδύναμη φύση του ανθρώπου, την δυσπιστία, την αμφισβήτηση και την πάλη του καλού με το κακό.
 
Στην άλλη άκρη εικονίζεται το λουτρό του Ιησού από δυο γυναίκες. Η σκηνή είναι εμπνευσμένη από τα απόκρυφα ευαγγέλια και το λουτρό συμβολίζει την ανθρώπινη φύση του Χριστού εξισορροπώντας τη σύνθεση.
 
Όπως γράφουν οι Χαιρετισμοί ο Ιησούς Χριστός γεννάται και οι άγγελοι ψέλνουν το Δόξα εν υψίστης Θεώ. Ο χορός των Αγγέλων αποδίδεται σε στάση δεήσεως. Οι φτωχοί ποιμένες ακούν το κάλεσμα των Αγγέλων και έρχονται να προσκυνήσουν το μικρό Χριστό. Συχνά στην εικονογραφία της Γέννησης κάποιος βοσκός καθισμένος παίζει το σουραύλι του.
 
Οι τρεις μάγοι με τα δώρα ξεκινώντας απ’ την Περσία ακολουθούν το αστέρι και φτάνουν κι αυτοί να προσκυνήσουν το Μεσσία φέρνοντάς του χρυσάφι, σμύρνα και λιβάνι. Οι μάγοι εικονίζονται με πολύχρωμες ενδυμασίες, άλλοτε πεζοί και άλλοτε έφιπποι.
 
Η Γέννηση απεικονίζει την ένωση του θείου με το ανθρώπινο στοιχείο. Το βουνό, το σπήλαιο, η φάτνη συνυπάρχουν συνήθως με χρυσό κάμπο που συμβολίζει τον πνευματικό χώρο του ουρανού, μια ομαλή συνύπαρξη του επίγειου με το ουράνιο, του θνητού με το θείο. Τα πιο ταπεινά γήινα στοιχεία, συνθέτουν την απεικόνιση του σπουδαιότερου γεγονότος ,της Γέννησης του Ιησού Χριστού.
 
 Η ΠΡΟΣΚΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΓΩΝ.jpgnativity.JPG
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Η προσκύνηση των μάγων, Τζάνες Εμμανουήλ                     Η Γέννηση, Λαμπάρδος Εμμανουήλ
 
 
 
Η σύνθεση αυτή της Γέννησης στην πορεία της ιστορίας, δέχτηκε μικρές και μεγαλύτερες παραλλαγές. Στη μεταβυζαντινή εικονογραφία, κυρίως μετά την Αναγέννηση βλέπουμε πολλές διαφοροποιήσεις και έντονες επιρροές από τη Δύση. Το σπήλαιο γίνεται στάβλος, ο Χριστός εικονίζεται ως παχουλό γυμνό μωρό , ο Ιωσήφ παίρνει θέση δίπλα στην Παναγία και η προσκύνηση των μάγων μετατράπηκε σε πολυπρόσωπη παρέλαση της αριστοκρατίας του καιρού του ζωγράφου, όμως πάντα δίνει το ίδιο μήνυμα αγάπης, ελπίδας και αναστάσεως στην ανθρωπότητα.
 
 
Μαρίνα Αυγερινού

 

 

 

 

Your rating: None Average: 5 (13 votes)