Παρασκευή 6 Οκτωβρίου 2017


Thank you sir, please come again!

 
Αφορμή γι’ αυτό το άρθρο είναι μια φωτογραφία που μου χάρισε η θεία μου η Μπέση (Βασιλική). Τραβηγμένη στα μέσα του ’60, στο Τορόντο, στον Καναδά.
 
“Betty Brite Cleaners”, το όνομα στην επιγραφή του καθαριστηρίου, στη διασταύρωση Βloor & Bathurst Streets…  downtown, με άλλα λόγια, πλατεία Συντάγματος, στο κέντρο της πόλης.
 
Στη φωτογραφία τρεις, νέοι τότε,  μεταξύ είκοσι πέντε και τριάντα δυο, με οικογένειες και μικρά παιδιά… Είχαν μαζέψει της πρώτες οικονομίες δουλεύοντας για μερικά χρόνια για άλλους (κλασικά πράγματα… πλένοντας πιάτα, γαζώτρια, σερβιτόρος) και τολμώντας άνοιγαν το δικό τους κατάστημα. Τη δική τους δουλειά, ένα στεγνοκαθαριστήριο.
 
Τίποτα το αξιόλογο ή το περίεργο μέχρι στιγμής και θ’ αναρωτηθείτε γιατί κάνω τόσο λόγο για μια ξεθωριασμένη φωτογραφία. Είναι τραβηγμένη την πρώτη μέρα της “δικής” μας δουλειάς. Αριστερά είναι ο θείος μου ο Γιάννης, δεξιά ο αδερφός του και πατέρας μου Θεόδωρος, στη μέση η μητέρα μου, η Αφροδίτη.
 
Μα αξίζει να σας πω δυο λόγια, γιατί αυτό το καθαριστήριο άνοιξε σε σημείο που δεν θα το τολμούσε κανείς.
 
Ανάμεσα σε άλλα πέντε στεγνοκαθαριστήρια “φτασμένα” με δική τους πελατεία! Το άνοιγαν, με άλλα λόγια, “στο στόμα του λύκου”. “Γιατί πετάς τα χρήματά σου Θεόδωρε;” αναρωτήθηκαν πολλοί. “Σκέψου τα παιδιά σου!”
 
Η φίρμα “Betty Brite Cleaners” άλλωστε ήταν το προηγούμενο “αποτυχημένο” καθαριστήριο που “έφυγε νύχτα” ο ιδιοκτήτης, παρατώντας ενοίκια και χρέη.
 
Εγώ τότε, η μεγαλύτερη από τα τρία κορίτσια, θυμάμαι το στήσιμο, τις συζητήσεις και την προσπάθεια που μπήκε σε αυτή την δουλειά.
 
Άλλωστε ήμουν συνέχεια εκεί! Το σπίτι μας, ένα διαμέρισμα ακριβώς από πάνω, μου επέτρεπε να βοηθώ, να παίζω και γενικά να βλέπω τους γονείς μου τις άπειρες ώρες που δούλευαν μόνο εάν κατέβαινα στο καθαριστήριο… εάν κατέβαινα στη δουλειά.
 
Και παρ’ όλη την πολύ μικρή μου ηλικία, θυμάμαι την ομαδικά προσπάθεια (ακόμη και την δική μου).
 
Η Αφροδίτη (η μητέρα μου) ήταν μοδίστρα και χωρίς δεύτερη σκέψη από την πρώτη μέρα κρέμασε μια  ταμπέλα στην βιτρίνα που έγραφε “free alterations” με άλλα λόγια… δωρεάν μεταποιήσεις!
 
Και όταν πράγματι ερχόταν κάποιος, που δεν ήθελε να καθαρίσει το παντελόνι του αλλά μόνο να το κοντύνει, με τα ελάχιστά της αγγλικά, τον ευχαριστούσε που μπήκε στον κόπο να γνωρίσει τη νέα επιχείρηση και φυσικά δεν τον χρέωνε.
 
Άλλο ένα δωρεάν προϊόν της Αφροδίτης ήταν τα σατέν μαντιλάκια που γάζωνε και έβαζε στις τσέπες στα αντρικά σακάκια. Άπειρα χρώματα! Τα είχε σε ένα καλάθι στην παραλαβή.
 
Μερικοί πελάτες ζήταγαν και δεύτερο χρώμα, τους το χάριζε και πάλι τους ευχαριστούσε για την προτίμηση.
 
Αυτή ήταν μια δουλειά που μου άρεσε, μου είχε βγάλει πατρόν και στα έξι μου με έμαθε να τα σημαδεύω και να τα κόβω… Μοδίστρα από κούνια!
 
Ο θειος μου ο Γιάννης είχε την ιδέα για το “one hour service” και ορίστε μια τεράστια ταμπέλα στην μπροστινή βιτρίνα πάλι!
 
Έπαιζε με τον χρόνο και, έχοντας ένα καθαριστήριο στο κέντρο και σε στάση metro, ήταν υποχρεωμένος να συντονίζει μια προσπάθεια και να φέρει εις πέρας ώστε να παραλαμβάνει ο πελάτης ένα βρόμικο ρούχο καθαρό, μόνο σε μια ώρα. Έβαλε στοίχημα με τον εαυτό του και το κέρδισε.
 
Το επόμενο πείραμα ή στοίχημα, όπως θέλετε πείτε το, ήταν η προσφορά που άλλαξε όλα τα δεδομένα. Κάθε Σάββατο, που ήταν η πιο αργή μέρα της εβδομάδας, ανέβαζαν μια προσφορά “1 cent”.
 
Εάν η προσφορά ήταν σε παντελόνι, καθάριζες το πρώτο παντελόνι στην κανονική τιμή και το άλλο για “1 cent” ή, όπως το λένε οι Καναδοί, για “1 penny”.
 
Θυμάμαι τα “βουνά” από ρούχα που καθαρίζαμε κάθε  Κυριακή (φυσικά, μετά την εκκλησία) οι προσφορές κάθε εβδομάδα άλλαζαν, μια φούστες, μετά παλτό, αργότερα φορέματα !
 
Ο Θεόδωρος σκέφτηκε το “free pick-up & delivery”.  Από τη φύση του στον πατέρα μου δεν άρεσε να περιορίζεται και, έχοντας τις δωρεάν μεταφορές, βρήκε κάτι που του ταίριαζε πολύ.
 
Φυσικά τώρα πιστεύω ότι απλά βρήκε και ευκαιρία να μην τον τρέχει η Αφροδίτη… που ήταν άκρως εργατική!
 
Μέσα σε λίγο καιρό, η βιτρίνα είχε γεμίσει ταμπέλες γνωστοποιώντας όλες αυτές τις προσφορές. Το χρεωμένο καθαριστήριο “Betty Brite” είχε ξεχρεωθεί. Η καινούργια ονομασία ήταν “Olympionic Cleaners” και, όπως κάθε ολυμπιονίκης, τερμάτισε πρώτο! Το στεγνοκαθαριστήριο έγινε ξακουστό όχι μόνο στην ελληνική κοινότητα αλλά σε όλο το Τορόντο…
 
Με λίγα λόγια, θυμάμαι τη δουλειά να επεκτείνεται, τους νέους υπαλλήλους που προσλαμβάναμε, τα άλλα καθαριστήρια ένα-ένα να κλείνουν… Και μέσα σε όλα και εγώ, που είχα τη δουλειά παιχνίδι! Εκτός από μαντιλάκια, έκανα και άλλες δουλειές, ξεχώριζα κρεμάστρες, έδινα τα ρέστα (με τη βοήθεια του πατέρα μου) που με άφηνε να χτυπάω την απόδειξη στην ταμειακή μηχανή.  Με ήθελε “κοινωνική” και καθώς τα αγγλικά του ήταν ελάχιστα, με παρότρυνε και μου έλεγε, “έλα μαζί μου για να μου κάνεις εξπλέειν” (explain) …Kαι έτσι γινόταν.  Εγώ δίπλα του, καμάρωνα, γιατί “έπαιζα μαγαζί”.  
 
Μόλις σχόλασα και εκείνο το χειμωνιάτικο μεσημέρι από το σχολείο, ακολούθησα το καθημερινό πρόγραμμά μου, που δεν ήταν άλλο από το να τρέξω να “δουλέψω”.
 
Χιονόνερο έξω, θυμάμαι, και τη Ντον-Μαρι (Don-Marie) που δεν ήταν ακριβώς “φίλη μου”, να μου κάνει νοήματα να βγω να παίξω και εγώ να αδιαφορώ, λόγω “δουλειάς”.
 
Τη φώναξε ο πατέρας μου να μπει μέσα για να ζεσταθεί και της ζήτησε να με βοηθήσει στη “δουλειά”. Κρεμάστρες ξεχώριζα εκείνη την ώρα και ομολογώ ότι είχα απέναντί της ένα αίσθημα υπεροχής, και ανωτερότητας, γιατί ήταν η πρώτη φορά που  ανακατευόταν σε δικά μου “χωράφια”.
 
Να και ένας πελάτης… και εγώ, κουνάμενη μαζί με τον μπαμπά, τον εξυπηρετώ. “Τον επόμενο πελάτη θα τον εξυπηρετήσουμε μαζί”, λέει ο πατέρας μου στην Ντον-Μαρί, και ακούγοντας εγώ αυτό, έβαλα όλες μου τις ικανότητες να τον εξυπηρετήσω. Thank-you sir, είπα με το καλύτερό μου χαμόγελο καθώς του έδινα τα ρέστα που είχε ο πατέρας μου τοποθετήσει στο χέρι μου.
 
Σειρά της Ντον-Μαρί, η οποία, στέκοντας δίπλα από τον πατέρα μου, εξυπηρετεί κάνοντας όλες τις κινήσεις που είχα κάνει και εγώ νωρίτερα. Φυσικά και δεν είχε τον αέρα μου…
 
Ήταν πιο μαγκωμένη… Και εγώ, όπως πάντα, την κοίταζα με το ύφος ότι ήταν welfare παιδί (κοινωνικής πρόνοιας) και παιδί που μεγάλωνε με τη γιαγιά του, χωρίς γονείς, κατώτερό μου!
 
Όλα καλά πήγαιναν και, μέχρι την ώρα που πήγε με τον πατέρα μου στην ταμειακά μηχανή, όλα ήταν υπέρ μου… Και ξαφνικά ακούω…Thank-you sir, please come again!”  
 
To πρώτο πράγμα που θυμάμαι ήταν τη γη να φεύγει κάτω από τα επτάχρονα πόδια μου. Tο δεύτερο πράγμα, τον πατέρα μου να με κοιτάει, να κουνάει το κεφάλι του και με τοn δείχτη του δεξιού χεριού να χτυπάει τον κρόταφό του. “Σκέφτηκε με το μυαλό της και σε ξεπέρασε, σου έβαλε τα γυαλιά”, μου είπε… Και μέσα σε όλα η Ντον-Μαρί να ρωτάει εάν έκανε κάτι λάθος, γιατί  ανήσυχη μας άκουγε να μιλάμε ελληνικά! Της τα εξήγησε όλα η Αφροδίτη, που από απόσταση, από τη ραπτομηχανή της, είχε παρακολουθήσει όλη τη σκηνή.
 
Κοιτάω πάλι τη φωτογραφία και βλέπω τρεις ανθρώπους, αγράμματους με τα σημερινά δεδομένα, που “έβαλαν το μυαλό τους να δουλέψει” και τα κατάφεραν.
 
Αναρωτιέμαι μερικές φορές εάν είχαν μόρφωση, πτυχία, θα κατάφερναν περισσότερα;  Βλέπω και την ταμειακή μηχανή δεξιά, που εκεί μπροστά, η Ντον-Μαρί με ξεπέρασε, και αναρωτιέμαι τι θα έκανε σήμερα εάν ζούσε στην Ελλάδα κάτω από τις σημερινές συνθήκες; Προσπαθώ να σκεφτώ σαν και εκείνη… Με άλλα λόγια, απλά να ξεπεράσω τον εαυτό μου!
 
Κλείνοντας, εύχομαι το μήνυμα που μου ζωντάνεψε αυτή η φωτογραφία να μπόρεσα να το μοιραστώ μαζί σας σωστά.
 
Θέλω να σας παροτρύνω να τολμάτε, να σκέπτεστε, να δουλεύετε ομαδικά, και όχι ο καθένας για τον εαυτό του.
 
Στις δυσκολίες, εάν έχουμε στήριγμα ο ένας τον άλλον, όλα ξεπερνιούνται, τα προβλήματα είναι μικρότερα και όλα γύρω μας εφικτά.
 
“Betty Brite” γράφει μια ταμπέλα, που αντικαταστάθηκε γρήγορα και για τον λόγο αυτό μόνο η φωτογραφία μου τη θυμίζει…   
     
Betty η  Bessy φωνάζουν τη “Βασιλική”...
 
Βασιλική λέγεται η θεία μου, που μου χάρισε σήμερα τη φωτογραφία, και γυναίκα του θείου μου, που,  όπως σας είπα, στέκεται αριστερά στη φωτογραφία… Καμιά σχέση η θεία με το όνομα στην ταμπέλα… Σας είπα, έτσι τη βρήκανε… Και “brite” ή “bright”  είναι…  o “φωτεινός”, “λαμπερός”, “λαμπρός” και  “ευφυής”!
 
 
Angy Bournas
 
Your rating: None Average: 5 (31 votes)