Δευτέρα 13 Νοεμβρίου 2017


Βότανα - ο φίλος του γιατρού και η δόξα του μάγειρα

 
 
Σύμφωνα με την περίφημη Λίστα του Καρλομάγνου (800 μ.Χ.), ο Φίλος του γιατρού και η δόξα του μάγειρα δεν είναι άλλος από τα Βότανα… Κατά τον βασικό ορισμό θα μπορούσαμε να πούμε πως βότανα είναι όλα εκείνα τα χρήσιμα φυτά των οποίων τα άνθη, οι ρίζες, οι καρποί, ο κορμός, τα φύλλα, ακόμα και τα κοτσάνια χρησιμεύουν ως τροφή ή θεραπεία, χάρη στο άρωμά τους ή τις θεραπευτικές τους ιδιότητες…
 
 Όπως αντιλαμβανόμαστε, ο παραπάνω ορισμός περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία φυτών με πολλαπλές χρήσεις που αφορούν τροφή, θεραπευτικά σκευάσματα, ποτά, τσάι, αρωματοποιία, καλλυντικά και πολλά άλλα.
 
Η φύση είναι για μια ακόμα φορά δίπλα μας, να μας υπενθυμίσει πως έχει προνοήσει για να μας προσφέρει το φυσικό φάρμακο για κάθε ασθένεια... Ας μην ξεχνάμε πως η βάση για τα περισσότερα, αν όχι για όλα τα φάρμακα, είναι τα βότανα και πως αρχή της φαρμακευτικής ήταν η βοτανολογία.
 
Κανείς δεν γνωρίζει πότε συλλέχθηκαν για πρώτη φορά βότανα, άγρια από τη φύση, ή πότε καλλιεργήθηκαν για πρώτη φορά, ωστόσο οι πρώτες αναφορές χάνονται στα βάθη της αρχαιότητας. Η πρώτη Βοτανολογία φαίνεται να γράφτηκε στην Κίνα το 2700 π.Χ. και αναφέρει περίπου 365 φαρμακευτικά φυτά, ενώ, τον 5ο αιώνα, ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της ιατρικής αναγνώρισε και κατέγραψε περίπου 400 είδη βοτάνων, αρκετά απο τα οποία χρησιμοποιούμε και σήμερα.
 
Στην αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιούσαν τα ίδια φυτά ως τροφές και ως φάρμακα. Οι γιατροί της εποχής είχαν παρατηρήσει ότι η σωστή διατροφή μπορεί όχι μόνο να προλάβει αλλά και να θεραπεύσει αρρώστιες. Τα βότανα χρησιμοποιήθηκαν σε θεραπευτικές πρακτικές ως φαρμακευτικά είδη αλλά και ως φορείς της θεϊκής ευλογίας. Δεν ήταν τυχαίο που πολλοί απο τους αρχαίους θεούς συνδέθηκαν με τα φυτά και τα δέντρα: Δάφνη - Απόλλων, Μαρούλι - Άδωνις, Λεύκη - Ζευς, ΕλιάΑθηνά.
 
Σημαντικός ήταν ο ρόλος των φυτών και στον πόλεμο, αφού οι πληγές των πολεμιστών γιατρεύονταν με βότανα. Η ίδια η θεά Αφροδίτη έψαξε στην Κρήτη και έκοψε δίκταμο για να γιατρέψει τον λαβωμένο Αινεία που ο μύθος λέει ότι ήταν γιος της.
 
Ο Όμηρος μνημονεύει στα έπη του τους ριζοτόμους, που δεν ήταν άλλοι από πρακτικοί γιατροί - βοτανολόγοι που καλλιεργούσαν τα φαρμακευτικά φυτά ή τα μάζευαν απο τα δάση. Περίφημοι ριζοτόμοι παρουσιάζονται και στην Κρήτη, οι οποίοι γνώριζαν ένα μεγάλο αριθμό φυτών με αποκλειστική θεραπευτική χρήση, είτε με μορφή αφεψημάτων, είτε με τη μορφή εμπλάστρων και αλοιφών, τα οποία φύτρωναν αποκλειστικά στις πλαγιές των κρητικών βουνών. Στις μέρες μας, διασώζεται ακόμα μια απο τις ελάχιστες παραδοσιακές κρητικές συνταγές για την αποκατάσταση της υγείας, το Σαρανταβότανο, γραμένο με τη μορφή ποιήματος, έτσι ώστε να μπορεί να απομνημονευτεί και απο ανθρώπους κατώτερων κοινωνικών τάξεων και μόρφωσης...
 
Σαν την υγεία σου έχασες και θες να την κερδίσεις μόνο με βότανα της γης θα την ξαναποκτήσεις.
Φύλλα κιτροπορτοκαλιάς κι άρωμ’ από λεμόνι, ανερατζά, μανταρινιά, ξαρρωστικό κυδώνι.
Μάζωξε απ’ τσι ποταμούς, τ’ ακονιζάς τα χνάρια, βάτο και τσάι του βουνού και τ’ αμπιστιάς κλωνάρια.
Μάζωξε έρωντα πολύ απ’ τα βουνά τση Κρήτης και σφάκα την πικραδερή, δάφνες, μυρτιές να βρίσκεις.
Θύμο, κισό κι αγκαραθιά και αγκαθαστιβίδα, τη μυρωδιά βασιλικού, φασκομηλιά και θρύμπα.
Μέντα και δεντρολίβανο, όπου μοσχομυρίζει, το λένε και αρισμαρί που την υγειά χαρίζει.
Πάρε τα γιασεμόφυλλα, τη ροδαρά με τ’ άνθη, Γαρεφαλόβιολες πολλές και γαρεφάλου άνθη.
Απήγανο και βάρσαμο τση γης το χαμομήλι, τη μυριστή αμπερόριζα που δένουν στο μαντήλι.
Πάρε το κοκκινόχαρτο, βάλε και κουτσουνάδα, που κάνουν κοκκινόλαδο στου ήλιου την πυράδα.
Φύλλα συκιάς κι αμυγδαλιάς και φύλλα μαντζουράνας, φλισκούνι που μοσκοβολά σαν κόρφος κάθε μάνας.
Το μαϊντανό, το σέλινο και την αντωναΐδα, τ' αγούδουρα, τ' αγλακιχτού τον κλάδο και τα φύλλα.
Σαράντα είναι όλα. Βράσε τα και γέμισε μια σκάφη και διώξε απ’ το κορμάκι σου τσι πόνους και τα πάθη”.
 
Στην κρητική γη τοποθετεί ο Πλίνιος (Plinius) την παρουσία δύο δένδρων με μεγάλη ιατρική χρησιμότητα από τα οποία έβγαζαν αιθέρια έλαια άριστης ποιότητας, του κρητικού πεύκου και του κρητικού κυπαρισσιού...
 
Ένας από τους αρχαιότερους λαούς του κόσμου, οι Σουμέριοι, γνώριζαν και χρησιμοποιούσαν τις θεραπευτικές ιδιότητες 200 περίπου φυτών, ενώ αναφορές σε πάπυρους και τοιχογραφίες απεικονίζουν τους Αιγύπτιους να τα χρησιμοποιούν, εκτός απο απλές θεραπείες, και στις θρησκευτικές τελετές, στην παρασκευή αρωμάτων, αλοιφών, για τη θεραπεία διαφόρων παθήσεων καθώς επίσης και για τη μουμιοποίηση των νεκρών!
 
Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα και του σκοταδισμού οι προλήψεις σε συνδυασμό με την άγνοια απέδωσαν μαγικές ιδιότητες σε διάφορα φυτά και βότανα και ανέπτυξαν ιεροτελεστίες με σκοπό να συντηρήσουν το μυστήριο γύρω από τη μαγεία, μερικές απο τις οποίες υπάρχουν ακόμα και σήμερα.
 
Έχουν περάσει 2.500 χρόνια από τότε που ο Ιπποκράτης είπε πως “αν οι άνθρωποι ζούσαν και τρέφονταν σωστά δεν θα υπήρχαν αρρώστιες” καθώς διαπίστωνε τη στενή σχέση της διατροφής με την υγεία.
 
Βότανα όπως το σκόδο, η ρίγανη, η κανέλλα, το θυμάρι, η μαστίχα, ο κρόκος κοζάνης, η κάππαρη, το δενδρολίβανο, ο βασιλικός, ο δυόσμος, το δίκταμο και πολλά άλλα, έχουν κάνει τη σημερινή ιατρική να στρέψει το βλέμμα της στη Μεσόγειο και ειδικότερα στην Κρήτη και σε άλλες ελληνικές περιοχές επειδή διαπιστώθηκε, μετά από έρευνες που έχουν γίνει διεθνώς, ότι τα ποσοστά θνησιμότητας σε παγκόσμια κλίμακα από καρδιαγγειακά νοσήματα και καρκίνους είναι πιο μικρά από άλλες περιοχές, γιατί οι άνθρωποι ακολουθούν τα παραδοσιακά πρότυπα διατροφής, τη λεγόμενη Μεσογειακή Διατροφή.
 
Σε επόμενο άρθρο θα επανέλθουμε με περισσότερες πληροφορίες σχετικές με τα βότανα, τις ακριβείς θεραπευτικές τους ιδιότητες, τους τρόπους χρήσης και πολλά ακόμα ενδιαφέροντα και χρήσιμα μυστικά γύρω απο την πανάρχαια τέχνη της βοτανολογίας.
 
Για τους λάτρεις των βιβλίων προτείνουμε την “ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑΤΩΝ ΒΟΤΑΝΩΝ” των εκδόσεων ΚΑΡΑΚΩΤΣΟΓΛΟΥ έναν από τους πιο ολοκληρωμένους οδηγούς για τα βότανα που κυκλοφορούν.

Εκατοντάδες είδη παρουσιάζονται μεμονωμένα με τη φωτογραφία τους και με ανάλυση των ιδιοτήτων τους. Μπορείτε να διαβάσετε πού και πώς χρησιμοποιείται κάθε είδος:

Μαγειρικά, αρωματικά, χρωστικά, θεραπευτικά, καλλυντικά, ενώ δίνει οδηγίες ακόμα και για το πώς να τα καλλιεργείτε μόνοι σας.
 
Σε αντίστοιχη αγγλική έκδοση, σας προτείνουμε το “The Complete Book of Herbs: A Practical Guide to Growing and Using Herbs” της Lesley Bremness.
 
Μέχρι το επόμενο άρθρο, θα σας αφήσουμε με μια μικρή αλλά θαυματουργή συνταγούλα…
 
Πήγανον, άνηθον, μάλαθρον βράσον, δος πιείν και ιάται. Μάσα και αγριοσταφίδα και μαστίχη και ιαθήσεται...
 
[Σε ελεύθερη απόδοση: “Βράσε πήγανο, άνηθο, μάλαθρο και δώσε του να πιεί και θα γιατρευτεί. Να μασήσεις και αγριοσταφίδα και μαστίχακαι θα γιατρευτείς”].
 
Μαρία Κοντογιάννη
 

 

Your rating: None Average: 5 (2 votes)