Τετάρτη 6 Δεκεμβρίου 2017


Τα πρόσθετα στη διατροφή μας

 
Από τη στιγμή που ο άνθρωπος άρχισε να παρασκευάζει πιο σύνθετες τροφές αλλά και να τις συντηρεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα, τα πρόσθετα έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της διατροφικής μας καθημερινότητας.
 
Δίνοντας έναν γενικό ορισμό θα μπορούσαμε να πούμε πως ως πρόσθετα τροφίμων χαρακτηρίζονται διάφορες ουσίες που προστίθενται σε τροφές, ποτά και αναψυκτικά, ως χρωστικές, αντιοξειδωτικές, γλυκαντικές και συντηρητικές ουσίες ή ακόμα και για εμπορικούς σκοπούς, όπως είναι οι ενισχυτές γεύσεις.
 
Την τελευταία δεκαετία, έχουν γίνει εκατοντάδες αναφορές που σχετίζονται με την επικινδυνότητα των προσθέτων καθώς, σύμφωνα με έρευνες, προκαλούν ανεπιθύμητες παρενέργειες, όπως πονοκεφάλους, εκζέματα, ναυτίες, δύσπνοιες, αλλεργικές αντιδράσεις ακόμα και καρκινογένεση.
 
Όπως είναι φυσικό, όλες οι σοβαρές έρευνες αμφισβητούνται τελικά, καθώς έρχονται σε αντίθεση με τα συμφέροντα των μεγάλων βιομηχανιών. Τα τελευταία χρόνια μας απασχόλησαν έντονα δύο έρευνες που αμφισβήτησαν έντονα την ασφάλεια των Ε.
 
Η πρώτη έρευνα αφορά μια βρετανική μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον και διεξήχθη την περίοδο 1999-2001. Οι ερευνητές κατέγραψαν τη συμπεριφορά 277 παιδιών ηλικίας 3 ετών, τα οποία για 2 εβδομάδες έπιναν χυμό φρούτων με συγκεκριμένα πρόσθετα και για 2 εβδομάδες έπιναν χυμό χωρίς πρόσθετα.
 
Οι ερευνητές συμπέραναν ότι «σημαντικές μεταβολές στην υπερκινητική συμπεριφορά των παιδιών θα μπορούσαν να επιτευχθούν με την απομάκρυνση των προσθέτων από τη δίαιτά τους». Επίσης, επισημαίνουν ότι «από αυτό θα επωφεληθούν όλα τα παιδιά και όχι μόνο τα υπερκινητικά». Ωστόσο, η μελέτη δέχθηκε μεγάλη αμφισβήτηση και ο βρετανικός ΕΦΕΤ τελικά αποφάνθηκε ότι τα συμπεράσματά της δεν ήταν βάσιμα.
 
Η δεύτερη έρευνα έγινε από το ανεξάρτητο μη κερδοσκοπικό Ινστιτούτο Ramazzini στην Μπολόνια της Ιταλίας και αφορά την ασπαρτάμη (Ε951), γλυκαντική ουσία.
 
To 2005 και το 2007 το εν λόγω ινστιτούτο ανακοίνωσε τ’ αποτελέσματα τοξικολογικών ερευνών που συνδέουν την ασπαρτάμη με καρκινογένεση σε ποντίκια. Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) έκρινε ότι οι εν λόγω μελέτες έχουν ερευνητικά σφάλματα, ενώ σύμφωνα με ανακοίνωσή της, η κατανάλωση ασπαρτάμης είναι ασφαλής και δεν χρειάζεται να αναθεωρηθεί το όριο της αποδεκτής ημερήσιας πρόσληψής της. Η αλήθεια είναι πως στην εποχή της γρήγορης ανάπτυξης, έχουμε αντικαταστήσει τα φρέσκα προϊόντα με συσκευασμένα, τυποποιημένα και κατεψυγμένα, με σκοπό να γλυτώνουμε χρόνο. Όμως έχουμε αναλογιστεί ποτέ τις επιπτώσεις στην υγεία μας;
 
Ας δούμε αναλυτικά τα πιο βασικά πρόσθετα της διατροφής μας. Πρώτα στην κατανάλωση είναι τα συντηρητικά, που δεν είναι τίποτα άλλο από ουσίες με αντιμικροβιακή δράση που προστίθενται στα τρόφιμα με σκοπό να αποφευχθεί η αλλοίωσή τους και ν’ αυξηθεί η διάρκεια ζωής τους.
 
Τα συντηρητικά θεωρούνται από τα πιο απαραίτητα πρόσθετα αλλά και από τα πιο τοξικά, γι’ αυτό από νομοθετικής άποψης ορίζεται αυστηρά ο τύπος των προϊόντων που περιέχονται αλλά και η ποσότητα. Συνήθως θα τα βρούμε σε αναψυκτικά και τυποποιημένα γλυκά αλλά και στις περισσότερες κατεψυγμένες και κονσερβοποιημένες τροφές.
 
Οι χρωστικές είναι ίσως ένα από τα πιο άχρηστα πρόσθετα καθώς το μόνο που μας χαρίζει είναι ένα πιο ελκυστικό χρώμα στις τροφές. Το πιο σύνηθες είναι το καραμελόχρωμα και υπάρχει κυρίως σε αναψυκτικά, γλυκά και ζελέ. Κατά βάση, αυτού του είδους τα πρόσθετα χρησιμοποιούνται για ν’ αυξήσουν την εμπορικότητα των προϊόντων και την ελκυστικότητά τους στους καταναλωτές. Γι’ αυτό το λόγο, η Νομοθεσία περί Χρωστικών ουσιών στα τρόφιμα, που έρχεται σε πλήρη αντιστοιχία με τις οδηγίες της Ε.Ε., ορίζει ένα μεγάλο κατάλογο βασικών τροφίμων, στα οποία απαγορεύεται πλήρως η προσθήκη χρωστικών. Τέτοια τρόφιμα είναι το γάλα, το βούτυρο, οι χυμοί φρούτων, τα ζυμαρικά, τα ψάρια κ.α.
 
Τα αντιοξειδωτικά, όπως δηλώνει και το όνομά τους, είναι ουσίες που επιβραδύνουν ή αποτρέπουν την οξείδωση των τροφών. Θα τα βρούμε κυρίως στο αλεύρι, το κρέας, σε εδώδιμα λίπη και έλαια καθώς επίσης στο βούτυρο και τις τσίχλες. Η χρήση των σύνθετων αντιοξειδωτικών, λόγω της τοξικότητάς τους, είναι αυστηρά καθορισμένη από τη σχετική νομοθεσία και περιορίζεται σε καθορισμένα τρόφιμα και σε ορισμένες ποσότητες.
 
Τα γλυκαντικά πρόσθετα, είναι ουσίες που αντικαθιστούν τη ζάχαρη στα τρόφιμα, αλλά κυρίως στα γλυκά και τις τσίχλες. Οι πιο γνωστές γλυκαντικές είναι η ασπαρτάμη και η ζαχαρίνη. Τα συγκεκριμένα πρόσθετα χρησιμοποιούνται σε καθορισμένα τρόφιμα και η συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα που μπορούμε να καταναλώσουμε είναι περιορισμένη. Εννοείται πως η χρήση οποιουδήποτε γλυκαντικού σε τροφές για βρέφη και νήπια απαγορεύεται αυστηρά, εκτός εάν υπάρχουν ειδικές διατροφικές ανάγκες.
 
Οι γαλακτοποιητές, οι σταθεροποιητές και τα πηκτωματογόνα χρησιμοποιούνται σε τρόφιμα με σκοπό να βελτιώσουν και να διατηρήσουν την υφή τους, όπως οι μαγιονέζες και έτοιμες σάλτσες. Και σε αυτή την περίπτωση, η χρήση τους πρέπει να είναι περιορισμένη ενώ σε κάποια τρόφιμα απαγορεύονται αυστηρά.
 
Αυτά είναι τα βασικά πρόσθετα, τα γνωστά σε όλους μας Ε. Αυτό που με απασχόλησε περισσότερο, κατά τη διάρκεια της έρευνάς μου, ήταν κατά πόσο η χρήση των παραπάνω προσθέτων μπορεί να προκαλέσει διαταραχές στην υγεία μας. Έτσι έψαξα τις λίστες του Γενικού Χημείου του Κράτους, που αφορούν τα Ε στις τροφές και την επικινδυνότητά τους.
 
Από τα 30 συντηρητικά, μόνο τα 13 ήταν ασφαλή ή δεν έχουν ακόμα αναφερθεί αρνητικές επιπτώσεις, 5 είναι ασφαλή εάν ακολουθούμε τις ημερήσιες αναλογίες και 12 μπορεί να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα σε άτομα με άσθμα ( υπάρχουν κυρίως σε αναψυκτικά, ζελέ και ζαχαρωτά, μαρμελάδες, λαχανικά σε ξύδι ή λάδι, κ.α.).
 
Από τις 40 χρωστικές, οι 20 είναι ασφαλείς, οι 7 είναι ασφαλείς εάν ακολουθούμε τις ημερήσιες αναλογίες, ενώ οι υπόλοιπες 13 υπάρχει περίπτωση να προκαλέσουν ευαισθησία σε αλλεργικά και ασθματικά άτομα και ιδιαίτερα σε αυτά που είναι ευαίσθητα στην ασπιρίνη (υπάρχουν κυρίως σε αναψυκτικά που χρειάζονται αραίωση, σε γλυκά και ζαχαρώδη, στη μουστάρδα, τις στιγμιαίες σούπες, σε αλκοολούχα ποτά, κ.α.). Δεν θα αναλύσω τα ποσοστά από όλα τα πρόσθετα καθώς νομίζω πως όλοι καταλάβαμε περίπου τι τρώμε...
 
Πέρα από το αρκετά μεγάλο ποσοστό προσθέτων που «πιθανώς» προκαλούν διάφορες παρενέργειες, αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν η το θέμα της Συνιστώμενης Ημερήσιας Παροχής και κατά πόσο αυτή τηρείται από τους καταναλωτές. Έτσι αγόρασα ένα χυμό γνωστής εταιρίας, τη μικρή συσκευασία, με σκοπό να δω προσεκτικά την ετικέτα.
 
Αρχικά θ’ αναφέρω πως η συσκευασία του χυμού περιέχει 330 ml του λίτρου, ενώ η ανάλυση στην ετικέτα αναφέρει τα στοιχεία ανά 100 ml του λίτρου! Πέρα από τα γνωστά (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπαρά κ.α.), κάτω - κάτω μαζί με τις βιταμίνες ανέφερε τη νιασίνη. Η νιασίνη ή αλλιώς νικοτικό οξύ είναι ένα είδος βιταμίνης ευεργετικής για τον οργανισμό. Σε υπερδοσολογία όμως μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικά προβλήματα, δερματικά εξανθήματα και φαγούρα. Πίσω στην ετικέτα μας, το συγκεκριμένο συστατικό υπάρχει σε περιεκτικότητα 3.6 mg , στα 100 ml και δίπλα αναφέρει πως αυτή η ποσότητα καλύπτει το 20% της Συνιστώμενης Ημερήσιας Παροχής! Όμως εάν πιούμε όλο τον χυμό, θα καταναλώσουμε 11.88 mg νιασίνης. Η Συνιστώμενη Ημερήσια Παροχή είναι μόλις 2-12 mg ανά ημέρα για τα παιδιά ( ανάλογα με την ηλικία), και 14-18 mg για τους ενήλικές! Είμαι σίγουρη πως μετά από αυτό θα προτιμούσατε να δώσετε στο παιδί σας ένα ποτήρι φρέσκο χυμό πορτοκάλι…
 
Σύμφωνα με μία πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, όπου κατέγραψε τα πρόσθετα από 243 τρόφιμα, εκτιμήθηκε ότι ο μέσος Έλληνας καταναλώνει περίπου 5 κιλά (!) πρόσθετα τον χρόνο... Καθόλου μικρή ποσότητα. Ωστόσο, θεωρητικά πάντα, τα πρόσθετα που έχουν τον κωδικό Ε αποτελούν ουσίες εγκεκριμένες από τους αρμόδιους φορείς, έπειτα από λεπτομερείς τοξικολογικές, κλινικές και επιδημιολογικές μελέτες.. Αυτό ισχύει στην περίπτωση που καταναλώσουμε ένα τυποποιημένο προϊόν ή δύο το πολύ (ημερησίως) και αυτό γιατί, όπως είδαμε, υπάρχει συγκεκριμένη ημερήσια ποσότητα που μπορούμε να καταναλώσουμε με ασφάλεια.
 
Όμως τι γίνεται εάν καταναλώσουμε διάφορα τυποποιημένα προϊόντα, με τα πρόσθετα που τα συνοδεύουν; Σε μία διετή έρευνα του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ το 2005, φάνηκε ότι η συνδυαστική επίδραση 4 προσθέτων, γλυκαντικών και χρωστικών, παρεμπόδιζε την ομαλή ανάπτυξη των κυττάρων σε πολλαπλάσιο βαθμό σε σχέση με τη μεμονωμένη χρήση τους.
 
Το θέμα των προσθέτων όμως απασχόλησε γιατρούς και ερευνητές αρκετές δεκαετίες πριν. Ήδη από το 1974 ο Αμερικανός παιδίατρος BenjaminFeingold, δημοσίευσε ένα βιβλίο με τίτλο «Γιατί τα παιδιά είναι υπερκινητικά;». Μεταξύ άλλων πρότεινε για τα παιδιά, και όχι μόνο, μία δίαιτα με τρόφιμα χωρίς πρόσθετα για την ασφαλή ανάπτυξή τους.
 
Όμως πόσο εύκολο είναι τελικά να αποφύγουμε την κατανάλωση προσθέτων; Τα τελευταία χρόνια κάνουν την εμφάνισή τους όλο περισσότερα προϊόντα με ετικέτες όπως «χωρίς συντηρητικά», «βιολογικά», «χωρίς τρανς λιπαρά», «100% φυσικά», «πολύσπορα» και πολλά άλλα.
 
Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να τονίσω πως η ανάλυση που ακολουθεί δεν αφορά όλα τα προϊόντα με τις παραπάνω αναγραφές, αλλά ένα μεγάλο ποσοστό ικανό να μας κάνει πιο προσεκτικούς στο τι αγοράζουμε και τι τρώμε τελικά.
 
«Χωρίς συντηρητικά» - τα συντηρητικά, όπως είδαμε, είναι μόνο μία από τις συνολικά 26 κατηγορίες προσθέτων, φυσικών και χημικών, και αντιστοιχούν σε περίπου 30 κωδικούς Ε. Συνεπώς η επισήμανση αυτή δεν σημαίνει πως δεν περιέχονται άλλα πρόσθετα που ίσως επιβαρύνουν τον οργανισμό μας.
 
«Χωρίς τρανς λιπαρά» - τα τρανς λιπαρά είναι ένας τύπος λιπαρών αρκετά επιβλαβής για την υγεία και ιδιαίτερα για την καρδιά. Όταν το συγκεκριμένο συστατικό βρίσκεται σε ένα τρόφιμο σε ποσότητα μικρότερη των 0,5 γραμμαρίων τότε νόμιμα στρογγυλοποιείται προς τα κάτω και έτσι μπορεί ν’ αναφερθεί στη συσκευασία η συγκεκριμένη ετικέτα. Η συνολική κατανάλωση τέτοιων προϊόντων μπορεί να καταλήξει στο να καταναλώσετε τελικά μεγάλες ποσότητες τέτοιων λιπαρών χωρίς να το γνωρίζετε. Για να αποφύγετε την κατανάλωσή τους, ελέγξτε προσεκτικά τις ετικέτες και αποφύγετε προϊόντα που περιέχουν υδρογονωμένα ή μερικώς υδρογονωμένα λίπη στα συστατικά.
 
«Πολύσπορα προϊόντα» - αρκετοί είναι εκείνοι που πιστεύουν πως τα πολύσπορα προϊόντα συνδέονται με τα ολικής άλεσης, τα οποία μειώνουν την πιθανότητα εμφάνισης καρδιακών και πεπτικών προβλημάτων αλλά και του διαβήτη. Στην πραγματικότητα, μια πολύσπορη τροφή που έχει παρασκευαστεί από πολλούς σπόρους, που μπορεί να είναι και επεξεργασμένοι, δεν έχει να μας προσφέρει ιδιαίτερα διατροφικά οφέλη. Για να σιγουρευτείτε, ελέγξτε τα συστατικά και βεβαιωθείτε ότι το πρώτο στη λίστα είναι σίγουρα ολικής άλεσης.
 
«Βιολογικά προϊόντα» - τα βιολογικά προϊόντα είναι ίσως από τα πιο δημοφιλή αλλά και αυτά που έχουν διχάσει περισσότερο τους ερευνητές αλλά και τους καταναλωτές. Μια τροφή με τη συγκεκριμένη ετικέτα δεν αποτελεί απαραίτητα εγγύηση ότι είναι η καλύτερη επιλογή για τη διατροφή μας. Τις περισσότερες φορές περιέχουν παρόμοια θρεπτικά συστατικά με τα βιολογικά και φυσικά δεν υπάρχει καμία επιβεβαίωση ότι δεν περιέχουν και κάποια μη βιολογικά συστατικά. Βάσει νομοθεσίας προβλέπεται κάποιων συγκεκριμένων προσθέτων Ε ακόμα και στα βιολογικά προϊόντα! Εάν συνδυάσουμε τα παραπάνω στοιχεία με τις ιδιαίτερα αυξημένες τιμές των βιολογικών, ίσως πρέπει να κάνουμε καλύτερη έρευνα από πού θα τα προμηθευόμαστε έτσι ώστε να επιτύχουμε το καλύτερο θρεπτικά διατροφικό αποτέλεσμα.
 
«Χωρίς ζάχαρη» - τη συγκεκριμένη ένδειξη τη συναντάμε κυρίως σε αναψυκτικά και τσίχλες, όμως αυτό δε σημαίνει πως δεν περιέχει άλλες πρόσθετες γλυκαντικές ουσίες, που προκαλούν διάφορες διαταραχές στον οργανισμό.
 
«100% φυσικά» - μία ετικέτα που συναντάμε συχνά κυρίως σε χυμούς. Στην ουσία η ετικέτα αναφέρεται στο γεγονός πως ο χυμός για παράδειγμα είναι αποτέλεσμα φυσικών φρούτων, όμως αυτό δε σημαίνει πως το προϊόν δεν περιέχει άλλα πρόσθετα για την συντήρησή του.
 
Η αλήθεια είναι πως στην εποχή μας είναι σχεδόν αδύνατον να τραφούμε χωρίς να καταναλώσουμε τυποποιημένα προϊόντα, καθώς έχουμε απομακρυνθεί αρκετά από τη φύση για να είμαστε αυτάρκεις. Όμως αξίζει μια προσπάθεια, αν όχι για εμάς, αλλά για τα παιδιά μας. Αγοράστε φρέσκα φρούτα και λαχανικά, από τη λαϊκή ή το μανάβη της γειτονιάς, αντί να αγοράσετε κατεψυγμένα λαχανικά και έτοιμους χυμούς φρούτων. Αγοράστε φρέσκο κρέας από το χασάπη και όχι κατεψυγμένο και ίσως αλλοιωμένο. Μαγειρέψτε τα υγιεινά, χωρίς πολύ λάδι και προσθέστε φρέσκια ντομάτα. Αποφύγετε τις κονσέρβες και τα τυποποιημένα και μη μπερδεύετε πολλά τρόφιμα μαζί στο ίδιο φαγητό. Φτιάξτε σπιτικά γλυκά και προσθέστε μαύρη ζάχαρη. Να είστε σίγουροι πως ο οργανισμός σας θα σας ανταμείψει στο έπακρον.
 
 
Μαρία Κοντογιάννη
 

 

Your rating: None Average: 4.2 (10 votes)