Σαββάτο 5 Μαΐου 2018


8. Ποτό πατάνγκ (Καμπότζη)

 
Οι Χμερ είναι κατά τα άλλα φιλικότατοι, ευγενέστατοι, συνεσταλμένοι και, συνήθως, αρκετά πλάγιοι. Το τελευταίο είναι βέβαια και λίγο σχετικό: Είναι όντως πλάγιοι σε σχέση με εμάς τους Έλληνες (και τους Ευρωπαίους γενικά), σε σχέση όμως με τους Ταϊλανδούς και τους Βιετναμέζους είναι μάλλον ευθείς έως αδιάκριτοι, και πιο άγαρμποι στο γλείψιμο.
 
Το χαμόγελο είναι ένα μεγάλο περιβαλλοντολογικό ατού σε όλες αυτές τις χώρες. Αποτελεί μέρος της εικόνας που εισπράττεις σε κάθε σου έξοδο και αποζημιώνει για πάρα πολλά, όπως την άσχημη αρχιτεκτονική (αυτή που όσο πάει και επικαλύπτει την γαλλική), τις κακουχίες, τη βρωμιά, ή τη ζητιανιά. Βέβαια, κανένα χαμόγελο στον κόσμο δεν εγγυάται τα θαυμάσια πράγματα που υπόσχεται, ούτε καν πραγματική ευγένεια ή σεβασμό, όμως, στις επιφανειακές έως ανύπαρκτες επαφές με τον κόσμο στον δρόμο, στα μαγαζιά και στα εστιατόρια το χαμόγελο δημιουργεί πράγματι μια ευχάριστη αίσθηση, που όσοι την έζησαν δεν μπορούν να την ξεχάσουν. Ιδίως αν μετά την Νοτιοανατολική Ασία βρεθείς απότομα στην Ελλάδα των βλοσυρών και μονίμως θυμωμένων προσώπων, μπορεί να σε πιάσει κρίση μανιοκατάθλιψης... Αλήθεια, δεν θα έβλαπτε μια καμπάνια του τύπου “χαμογελάστε” στην Ελλάδα, που πάει πια να καταντήσει η πατρίδα της θεσμοθετημένης μοχθηρίας.
 
Σε αυτό το σημείο είναι πιο έξυπνοι από μας οι Χμερ. Διότι ξέρουν πως δεν μπορούν να περιμένουν την αγάπη και τη συμπόνια κανενός αν δεν φέρονται με τρόπο αξιαγάπητο οι ίδιοι. Να, λοιπόν, που κάτι έχουμε να μάθουμε και από αυτούς, τους “δουλοπρεπείς” (διότι έτσι χαρακτηρίζεται κάθε ευγενικός άνθρωπος στο Ελλαδιστάν).
 
Το καμποτζιανό χαμόγελο φαίνεται να είναι πιο θερμό από το μάλλον τυποποιημένο και ζωγραφιστό βιετναμέζικο. Πλησιάζει πιο πολύ το ταϊλανδικό, αλλά είναι ακόμη πιο ευτυχές και “αγνό”, πιο πειστικό. Όπως δε και στην Ταϊλάνδη, το χαμόγελο είναι και ταξικό φαινόμενο. Χαμογελά ο λαός, οι ανώτεροι είναι μάλλον στρυφνοί, καμιά φορά μάλιστα και βλοσυροί, σαν εμάς.
 
Κατά τα κρατούντα στην Ινδοκίνα, οι Χμερ είναι ένας λαός με υπερσυντηριτικές αξίες στη θεωρία και κουραφέξαλα στην πράξη. Αλλά και εδώ το θέμα είναι ταξικό, διότι η άρχουσα τάξη φαίνεται να επιμένει περισσότερο στον συντηριτισμό και στον δήθεν πουριτανισμό, ενώ οι φτωχές τάξεις είναι πολύ πιό ξεχαρβαλωμένες.
 
Εδώ έχουμε ήδη μπει στα χωράφια της “πάλης των τάξεων” στην Καμπότζη. Το γράφω εντός εισαγωγικών διότι οι Χμερ αποδέχονται απόλυτα την ύπαρξη τεραστίων διαφορών μεταξύ των τάξεων, σαν ένα φυσικό φαινόμενο, και αν ο Κάρολος Μαρξ είχε δοκιμάσει τις θεωρίες του σε μια τέτοια χώρα θα τις είχε σίγουρα αποκηρύξει μετά βδελυγμίας και ο ίδιος, αν δεν είχε αυτοκτονήσει εν τω μεταξύ… Είπα “φυσικό”, αλλά μάλλον ως “υπερφυσικό” φαινόμενο θεωρούνται οι ακραίες ταξικές διαφορές στην Καμποτζιανή κοινωνία, αφού το κοινωνικό καταφρόνιο, ακόμη και οι σωματικές αναπηρίες αποδίδονται σε κακό “κάρμα”, δηλαδή, σε αμαρτίες μιας προηγούμενης ζωής.
 
Ο ταξικός χαρακτήρας των πάντων είναι βαθιά ριζωμένος στη σκέψη, ακόμη και στη γλώσσα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν πρόκειται να εξαλειφθεί εύκολα εκτός αν γίνει πρώτα γλωσσική μεταρρύθμιση περίπου σαν αυτή που έκαναν οι Σοσιαλδημοκράτες στη Σουηδία, όπου κατάργησαν το “εσείς” και λες τώρα “εσύ” στους πάντες, ακόμη και στον πρωθυπουργό (το “εσείς” χρησιμοποιείται πλέον μόνον για τον βασιλιά, αν το χρησιμοποιήσεις σε συνομιλία με κοινό θνητό υποδηλώνει σαρκαστική και επιθετική συμπεριφορά). Ίσως, λοιπόν, πρώτα θα έπρεπε να γίνει η γλωσσική και μετά η νομική και η οικονομική μεταρρύθμιση…
 
Έτσι, ένα από τα πιο δύσκολα κεφάλαια στη γραμματική της Καμποτζιανής γλώσσας είναι το να μάθεις πως να λες “εσύ” ή, έστω, “εσείς”, διότι χρησιμοποιούνται διαφορετικές αντωνυμίες ανάλογα με το ποιός μιλάει σε ποιόν (τί ηλικία έχουν οι συνομιλούντες, τι κοινωνική στάθμη κτλ.). Επί πλέον, τα περισσότερα ρήματα, ιδίως αυτά που εκφράζουν συνηθισμένες πράξεις της καθημερινής ζωής (όπως “τρώγω”, “περπατώ”, “βλέπω” κτλ.) διαφέρουν ανάλογα με την κοινωνική τάξη. Άλλο ρήμα θα βάλεις όταν τρώει ο βασιλιάς (“γευματίζει”, ή κάτι τέτοιο) και άλλο όταν τρώει ο φουκαράς (κάτι σαν “περιδρομιάζει”, ας πούμε…). Αυτό θα το καταλάβουμε ακόμη καλύτερα αν σκεφτούμε στα ελληνικά ότι ο άνθρωπος πεθαίνει, ενώ το ζώο ψοφάει. Τέλος, όλα αυτά διαφέρουν ανάλογα και με το φύλο. Ακόμη και κάτι το τόσο στοιχειώδες όπως το ναι ή το όχι είναι αλλοιώς γιά τους άνδρες (“μπα” – “μπατέ”) και αλλιώς για τις γυναίκες (“τζα” – “τζατέ”).
 
Οι Καμποτζιανοί είναι ένας όμορφος και κατά βάθος καλοκάγαθος και αξιαγάπητος λαός με απλή, σχεδόν παιδική ψυχολογία. Όπως δε σχεδόν σε όλον τον τρίτο κόσμο, ο πολιτισμός τους, εκτός από ταξικός, είναι και καθαρά αγροτικός, πράγμα που φαίνεται παντού. Ξυπνάνε τα χαράματα και κοιμούνται νωρίς το βράδυ, όταν τρώνε στο τραπέζι συμπεριφέρονται κυριολεκτικά σα γουρούνια (απίστευτα θορυβώδες μάσημα, διαρκή ρεψίματα και λόξυγκες, πέταμα αποφαγίων και μασουληδίων στο πάτωμα κτλ.). Αν κάποιος είναι λίγο σιχασιάρης, καλό είναι ν’ αποφεύγει να συντρώγει μαζί τους… Όπως δε όλοι οι αγροτικοί πληθυσμοί, σε θέματα ποιότητας ζωής οι Χμερ ενδιαφέρονται για ποσότητα μάλλον παρά για ποιότητα, για παράδειγμα, μεγάλα σπίτια αλλά κακοφτιαγμένα, αντί για μικρότερα αλλά καλύτερα, και πολλά λεφτά στην τράπεζα αλλά μίζερος τρόπος ζωής. Επί πλέον, ρέπουν υπερβολικά προς την δεισιδαιμονία, τα γιατροσόφια, τα μάγια, τα ξόρκια και τις βασκανίες, πιστεύουν ακράδαντα στα φαντάσματα και άλλα τέτοια. Μόλις ακούσουν ότι έχω διαβήτη, σπεύδουν να μου φέρουν διάφορα πρακτικά φάρμακα που βασίζονται συνήθως σε γλυκά φρούτα και βότανα, δηλαδή, ότι πρέπει για μια αυτοκτονία...
 
Έτσι, ο πρόεδρος Πρωτοδικών στην πόλη της Πουρσάτης μου είπε κάποτε (και το εννοούσε σοβαρά) ότι αν μου επιτεθεί κανένας ληστής στο δρόμο, να απαγγείλω επτά φορές μιά ιερή φράση, η οποία θα τον αναγκάσει οπωσδήποτε να φύγει.
 
Η φράση αυτή, αν κανείς θέλει (η μάλλον, προλάβει) να την δοκιμάσει, προέρχεται από την ιερή Ινδική γλώσσα Παλί των Βουδιστών, και έχει ως εξής:
 
Ποτό Πατάνγκ Νυάκ - Νυάκ Τανγκ Αραχάνγκ Ποτό
 
Μιά δοκιμή θα σας πείσει. Το πολύ-πολύ να σας περάσει ο ληστής γιά δραπετεύσαντα τρόφιμο του φρενοκομείου και να τραπεί έντρομος εις φυγήν, το οποίο βέβαια θα ήταν και το ζητούμενο...

 

 

Γεράσιμος Φουρλάνος   (www.fourlanos.com)

Your rating: None Average: 4.6 (5 votes)