θα αποφεύγαμε τα λάθη μας (ΙΙ)

Συνεχίζουμε με αποσπάσματα από το βιβλίο του καθηγητή Γεωργίου Δερτιλή με τίτλο «Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις, 1821-2016», για εθνική αυτογνωσία:

Μετά τον αδικαιολόγητο και αποτυχημένο πόλεμο του 1897, ανέλαβε την κυβέρνηση ο Αλέξανδρος Ζαΐμης, με υπουργό οικονομικών και διοικητή της εθνικής τράπεζας, τον Γεώργιο Στρέιτ. Ο Ζαΐμης πέτυχε σε έντεκα μήνες όρους παρόμοιους με αυτούς που όλα ανεξαιρέτως τα σημερινά πολιτικά κόμματα χρειάστηκαν επτά χρόνια άκαρπων διαπραγματεύσεων για να τους δεχτούν, καθυστερώντας κουτοπόνηρα τις μεταρρυθμίσεις, συνδαυλίζοντας την φυγή κεφαλαίων, αποτρέποντας επενδυτές, φιλονικώντας αδιάκοπα, και υποκρύπτοντας το πρόβλημα κάτω από δημαγωγικά προεκλογικά διλήμματα: μνημόνιο ή αντιμνημόνιο και ΝΑΙ ή ΟΧΙ σε βοναπαρτικά δημοψηφίσματα.

Αν υποθέσουμε ότι τα δύο τρίτα του πληθυσμού της κοινωνίας μας πάσχουν από αμάθεια και/ή ακρισία, αυτό το πλήθος είναι για τους δημαγωγούς η μεγαλύτερη δεξαμενή εκλογέων. Και αν σε αυτό το τμήμα του εκλογικού σώματος προσθέσουμε, μιμούμενοι τον Έρασμο, τους αναπόφευκτους βλάκες που όλες οι κοινωνίες περιλαμβάνουν, το εκλογικό σώμα θα εκλέγει συνεχώς και ενθουσιωδώς τους δημαγωγούς ηγέτες δύο ευρύτατων παρατάξεων. Η μία θα μας σέρνει στα πατριωτικά συλλαλητήρια πότε του κράτους και πότε της εκκλησίας, η δε άλλη θα εκδικείται αφαιρώντας τον Θουκυδίδη από την διδακτέα ύλη των σχολείων.

Μετά το 2002, με το ευρώ και το φθηνό χρήμα η ελληνική οικονομία είχε μια τελευταία ευκαιρία να γίνει παραγωγικότερη και ανταγωνιστική-και την έχασε. Όπως είχε ήδη χάσει, άλλη μια φορά, και την ευκαιρία να συμμετάσχει στην Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση, επενδύοντας μαζικά στον τομέα των υπηρεσιών πληροφορικής.

Το σημαντικότερο αίτιο της πτώχευσης στη μεταπολεμική περίοδο δεν ήταν, προφανώς, οι στρατιωτικές δαπάνες. Ήταν το γενικότερο όργιο δαπανών, κυρίως μεταξύ 2003 και 2009, αλλά και η ανικανότητα όλων των κυβερνήσεων, ήδη από το 1980, να εκσυγχρονίσουν την οικονομία με επενδύσεις, δημόσιες με τα ευρωπαϊκά κονδύλια και ιδιωτικές με προσέλκυση κεφαλαίων και τεχνογνωσία από όλο τον κόσμο. Ανέκαθεν, άλλωστε, οι πολιτικές τάξεις της χώρας αδιαφορούσαν κατά κανόνα για τις επενδύσεις που προϋποθέτουν μακροχρόνια στρατηγική και δεν αποδίδουν άμεσα πολιτικό όφελος.

Η κατάπτωση της πολιτικής και η ελεύθερη πτώση της οικονομίας οφείλεται κυρίως στην ημιμάθεια σχεδόν όλων των κομματικών και κυβερνητικών στελεχών` στην άρνηση όλων να προωθήσουν οποιαδήποτε μεταρρύθμιση` στην αντίδραση σε όλα, σε στομφώδεις γενικολογίες και ευχολόγια` στην αδυναμία όλων να μελετήσουν εις βάθος και να προτείνουν ένα τεκμηριωμένο και κοστολογημένο αναπτυξιακό πρόγραμμα` και, βεβαίως, στην αδιάκοπη και βίαιη αντίδραση των ακραίων ομάδων του ενός ή του άλλου κόμματος και της μιας ή της άλλης συντεχνίας ή ομάδας συμφερόντων.

Η ημιμάθεια και ακρισία των πολιτικών τάξεων, σε συνδυασμό με την ακραία δημαγωγία όλων των κομμάτων, διαιώνιζαν τα σύνδρομα της γενικότερης κοινωνικής απαιδευσίας: την ξενοφοβία, την ευρωφοβία, την έλλειψη διαλόγου και την κλιμάκωση της βιαιότητας.

Το τίμημα που κατέβαλε η νεοελληνική δημοκρατία για τα 150 χρόνια της ζωής της ήταν βαρύ και πολυσύνθετο. Τίμημα πολιτικό: μια δημοκρατία που κατατρώγεται από τα καρκινώματα της δημαγωγίας και του λαϊκισμού. Τίμημα οικονομικό: φόροι ατελέσφοροι ένεκα ψηφοθηρίας, διοικητικές δαπάνες υπέρογκες λόγω πατρωνίας, στρατιωτικές δαπάνες αιματηρές χάριν σωβινιστικής πλειοδοσίας. Τίμημα πολιτισμικό: μια κοινωνία εκμαυλισμένη από τη δημαγωγική κολακεία και τη μυθοποίηση της υλικής αντιπαροχής, που βλέπει τις αξίες της να ανατρέπονται, την ιστορική της ταυτότητα να διαστρεβλώνεται και τον παραδοσιακό της πολιτισμό να χάνεται χωρίς στη θέση του να δημιουργείται νέος. Η αναστροφή της πορείας αυτής, είτε με αφύπνιση αρχίσει, είτε με κοινωνική ρήξη ή με διεθνή επιπλοκή, θα είναι μακρά και επώδυνη.

Για να σταματήσει η φαύλη σπείρα και για να μην ξαναξεκινήσει ποτέ, η Ελλάδα χρειάζεται κάτι πολύ σημαντικότερο από οικονομικές μεταρρυθμίσεις: παιδεία. Πρέπει να ξαναδώσει στα παιδιά της την κριτική, σφαιρική και ανθρωπιστική παιδεία που χρειάζονται για να γίνουν καλοί πολίτες και δημιουργικοί άνθρωποι. Αυτό είναι δυνατό μόνο με μια συναινετική και μακρόπνοη εκπαιδευτική πολιτική (συνεχίζεται).

Παύλος Μάραντοςmarantosp@gmail.com