Թուրքիայի և Հունաստանի հարաբերությունները

Ճիշտ է, որ յուրաքանչյուր ժողովրդի պատկերացումը իր և մյուսների մասին սովորաբար կողմնակալ է։ Օրինակ՝ թուրքերը իրենց համարում են վերադաս, իսկ հույներին՝ ստորադաս։ Հույներն էլ հաճախ թուրքերին ընկալում են որպես անհասկացող ու կոպիտ մարդկանց։

Թուրքերի համար իսլամը միայն կրոն չէ, այլև քաղաքական համակարգ է։ Դա յուրահատուկ կրոնա-քաղաքական համակարգ է, որտեղ Մուհամմեդը միաժամանակ եղել է և՛ կրոնի, և՛ պետության հիմնադիրը։

Իսլամը ճանաչում է սրբազան պատերազմը՝ ջիհադը։ Դրա նպատակն է իսլամի գերիշխանությունը ամբողջ աշխարհում՝ անհավատների ենթարկումը կամ նրանց ու նրանց պետությունների վերացումը։ Այդ պատճառով իսլամական և ոչ իսլամական պետությունների միջև «խաղաղությունը» միշտ պայմանական է ընկալվում։

Պատմականորեն՝ Կոստանդնուպոլսի անկումից առաջ, բյուզանդական աշխարհը խոր ճգնաժամի մեջ էր։ Կային «Միավորականներ» և «Անմիավորականներ»։ Միավորականները նայում էին Արևմուտքին, իսկ մյուսները՝ Արևելքին, սակայն օգնության իրական քրիստոնեական ուժ չկար։ Այդ պատճառով շատերը հույսով էին դիմում նաև այլ հավատացյալների։

Լուկաս Նոտարասը, Կոստանդինոս Պալեոլոգոսի մեծ դյուկը, նախքան անկումը գրում էր, որ ավելի լավ է տեսնել քաղաքում թուրքական ֆեսը, քան լատինական գլխարկը։ Այդ խոսքը ցույց է տալիս այն մթնոլորտը, որտեղ կայսրությունը կոտրվում էր ներսից և դրսից։

Թուրքական նվաճումը հաստատեց տիրապետություն և հպատակություն հարաբերություններ նվաճողների և նվաճվածների միջև։ Մուսուլմանն ու անհավատը չէին դիտվում որպես հավասար սուբյեկտներ։ Քրիստոնեական եկեղեցիները, օրինակ, պետք է լինեին փոքր ու աննշան, որպեսզի չնյարդայնացնեին մուսուլմաններին։

«Ռայաները» բառացիորեն ենթարկված հոտ էին՝ հարկ վճարող, գլուխ խոնարհող և ճանապարհը զիջող մարդիկ։ Նրանց վիճակը բնութագրվում էր նվաստացմամբ ու կախվածությամբ։ Այդ տրամաբանության հետքերը, ըստ հեղինակի, շարունակվում են նաև այսօր՝ Թուրքիան դեռ հաճախ Հունաստանի հետ խոսում է ուժի և գերիշխանության լեզվով։

Ուստի հույները պետք է լավ ճանաչեն թուրքերին և Թուրքիայի քաղաքական մտածողությունը։ Ինչպես ասում էր Նեոկլիս Սարիսը՝ «Թուրքիան պատմություն չունի, ունի միայն քրեական մատյան»։

Պավլոս Մարանդոս

marantosp@gmail.com