Ենթագիտակցական հաղորդագրություններ, գովազդ եւ դատողության ազատություն

Արխիվային նշում. Այս տեքստը վերցված է Nomika Epilekta-ի հին արխիվից եւ խնամքով պահպանվում է պատմական ու տեղեկատվական ընթերցման համար։

Ենթագիտակցական հաղորդագրությունները, որոնք շատերի կողմից համարվել են ամենավտանգավոր գյուտը ատոմային ռումբից հետո, ըստ էության պատկերի կամ ձայնի մեջ ներդրված հաղորդագրություններ են, որոնք փոխանցվում են վերարտադրության պահին՝ չընկալվելով մեր գիտակցության կողմից։

Այս տեխնիկայով մեզ համար գրեթե անհնար է դրանք դատել եւ ընդունել կամ մերժել, եւ այսպիսով դրանք գրանցվում են մեր ենթագիտակցության մեջ։ Այսինքն՝ դա մեր ազատության, բանականության եւ դատողության ուղղակի խախտման հնարք է, ուղեղի լվացման մի տեսակ՝ առանց սահմանափակման։

Գաղափարի առաջամարտիկն ու հիմնադիրը E. W. Scripture-ն էր, որը 1898 թվականին առաջինը նկարագրեց ենթագիտակցական հաղորդագրությունների տեխնոլոգիայի հիմնական սկզբունքները իր “The New Psychology” գրքում։ Այնուամենայնիվ առաջին գրանցված հաջող փորձը կատարել է James Vicary-ն 1957 թվականին։

James Vicary-ն, օգտագործելով tachistoscope սարքը, Նյու Ջերսիում ֆիլմի ընթացքում 1/3000 վայրկյանով ցուցադրել է “Drink Coca-Cola” եւ “Hungry? Eat Pop-Corn” արտահայտությունները։ Փորձի ավարտից հետո նա պնդեց, որ ֆիլմի ընթացքում Coca-Cola-ի եւ Pop-Corn-ի վաճառքներն աճել են համապատասխանաբար 57.8% եւ 18.1%։

Բնականաբար, այս արդյունքները արձագանքների փոթորիկ եւ անհամար դավադրական պատմություններ առաջացրին այն մասին, որ կառավարությունները նման տեխնոլոգիաներ են օգտագործում իրենց սեփական ենթագիտակցական հաղորդագրությունները փոխանցելու համար։

Ի վերջո Vicary-ի հետազոտությունը կասկածի տակ դրվեց եւ որակվեց ոչ ճշգրիտ, ինչպես նաեւ այլ նման փորձեր...

Այնուամենայնիվ մի քանի երկրներ այդ փորձից հետո սահմանադրորեն արգելեցին նման հաղորդագրությունների օգտագործումը, դրանց թվում՝ Ամերիկան, Ավստրալիան եւ Միացյալ Թագավորությունը... Առանց կրակի ծուխ չի լինում...

1973 թվականին Wilson Bryan Key-ը իր “Subliminal Seduction” գրքում պնդեց, որ տարբեր գովազդներ օգտագործում են ենթագիտակցական հաղորդագրություններ, առանց որ հանրությունը որեւէ բան հասկանա։ Գրքի հրապարակման հետեւանքով Կանադայում նույնպես արգելվեց ենթագիտակցական հաղորդագրությունների օգտագործումը։

1985 թվականին Dr. Joe Stuessy-ն փորձերից հետո հայտնաբերեց, որ ենթագիտակցական հաղորդագրություններ կան նաեւ երաժշտության մեջ եւ հատկապես Heavy Metal ստեղծագործություններում, որոնք ցածր հաճախականությունների միջոցով հաղորդագրություններ են փոխանցում մեր ենթագիտակցությանը։ Այդ շրջանում պարզվեց, որ եթե որոշ երգեր հակառակ ուղղությամբ նվագարկվեն, լսվում են որոշ արտահայտություններ, որոնք մենք չենք ընկալում երգը սովորական ձեւով լսելիս։ Նման հակադարձման երեւույթներ ժամանակի շատ հայտնի երգերում հայտնվեցին նաեւ մեր երկրում։ Ամենահայտնի դեպքը վերաբերում է Marinella-ի “Ki ystera ki ystera” երգին, որը հակառակ նվագարկմամբ կարծես ասում է “Satanas mazi”...

1988 թվականին մի ֆիլմ եկավ ալեկոծելու ջրերը եւ ներկայացնելու այն ամենը, ինչի գոյության մասին վախենում էինք մտածել։ Հայտնի “They Live” ֆիլմում գլխավոր հերոսը գտնում է արեւային ակնոցների մի տուփ։ Բայց հենց որ դրանցից մեկը դնում է, ոչինչ այլեւս այնպիսին չէ, ինչպես նա գիտեր։ Դիտեք բնորոշ հատվածը...

http://www.youtube.com/watch?v=scLfDj96K2U

...Ուր էլ նայի, հաղորդագրություններ կան՝ վարպետորեն թաքցված գովազդների, էկզոտիկ ցուցանակների եւ ամսագրերի հետեւում... “Հնազանդվիր”... “Սպառիր”... “Գնիր”... Ինձ տպավորեց կոստյումով պարոնի կմախքանման դեմքը։ Ինչո՞ւ միայն նա է այդպես երեւում։ Արդյո՞ք նրա անհատականությունն այդքան է աղավաղվել՝ ժողովրդի մտքերը աղավաղելու իր ջանքերում։

Շատ տարիներ չեն անցել այն ժամանակից, երբ Հունաստանից հանվեց մի շատ հայտնի ապահովագրական ընկերության գովազդը։ Այդ գովազդում պատկերված էր մի փոքր աղջիկ, որը վազում էր դեպի մայրը, իսկ մայրը պատրաստ էր նրան ամուր գրկել։ Գովազդի վերլուծությունից հետո պարզվեց, որ այնտեղ կային շատ փոքր եւ կարճ ներդրված կադրեր՝ պատերազմի տեսարաններով, մահացածներով եւ վիրավորներով, որոնց դեմքերը աղավաղված էին։ “Գովազդների վերահսկման հանձնաժողովը” որոշեց, որ միջանկյալ կադրերը դիտողի մոտ ստեղծում էին անապահովության եւ վախի զգացում, որպեսզի նա զգար տվյալ ապահովագրական ընկերության միջոցով ապահովագրվելու անհրաժեշտությունը, եւ այդպես գովազդը հանվեց։

Մեր օրերում, երբ մեր ուղեղը տեղեկատվություն է հավաքում տարբեր միջոցներից՝ էլեկտրոնային եւ ոչ էլեկտրոնային, շատ դժվար է, նույնիսկ անհնար, ասել, որ մենք չենք ստանում ենթագիտակցական հաղորդագրություններ։ Նման հաղորդագրություններ կան նույնիսկ ամսագրերի կամ CD-ների շապիկների լուսանկարներում, ֆիլմերում եւ նույնիսկ մուլտֆիլմերում։ Ստորեւ կտեսնեք չափազանց տեղեկատվական տեսանյութ օրինակներով, որոնք կլուծեն մեր բոլոր հարցերը...

http://www.youtube.com/watch?v=eYjU-r6FZTk&feature=related

Ինչպես տեսաք, ենթագիտակցական հաղորդագրությունները ներթափանցել են ամենուր։ Դրանք վերահսկում են մեր կարիքները, գնումները, մտածելու ձեւը եւ նույնիսկ արձագանքելու ձեւը։ Վստահ եմ, որ ձեզ պատահել է գնել մի առարկա, որը լիովին անօգուտ է ձեր առօրյայի համար, միայն այն պատճառով, որ գովազդում այնքան գրավիչ էր, որ չկարողացաք դիմադրել գայթակղությանը։ Խոսքը մեր ազատության, բանականության եւ դատողության անուղղակի խախտման մասին է՝ հեշտ շահույթի զոհասեղանին։

Մենք կսարսափեինք, եթե They Live ֆիլմի ակնոցները իրականում գոյություն ունենային... Բայց այսքան տարիների կյանքից հետո իսկապես կտեսնեինք, թե քանի ստի վրա է կառուցված այս հասարակությունը։