οδηγούν στον διχασμό

Δεν προλάβαμε να ξεχάσουμε τη σύγκρουση μέχρι διχασμού ανάμεσα σε εμβολιαστές και αντι-εμβολιαστές και ξανά τα ίδια.

Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας είναι το νέο θέμα που βρήκαμε για να χωριστούμε σε φιλοουκρανούς και φιλορώσους.

Μήπως υπάρχει κάτι στο DNA των Ελλήνων που για κάθε θέμα χωρίζονται μέχρι διχασμού; Ασφαλώς, όχι. Γιατί λοιπόν διχαζόμαστε τόσο εύκολα;

Αυτό που υπάρχει είναι ο κακός εαυτός μας. Καθένας νομίζει ότι κατέχει την αλήθεια. Δεν αναζητεί την αλήθεια. Την κατέχει. Καθένας ισχυρίζεται: «Εγώ λέω αλήθεια», λες και ο άλλος λέει ψέματα. Και πολλές φορές δεν δέχεται «μύγα στο σπαθί του». Δηλαδή, καθένας υποστηρίζει την άποψή του, συνήθως χωρίς επιχειρήματα. Την υποστηρίζει έστω κι’ αν συγκρούεται με τα γεγονότα ή την λογική.

Ίσως, πίσω από τον διχασμό βρίσκεται η αδυναμία μας για διάλογο. Όλοι επικαλούμαστε τον διάλογο και την ίδια στιγμή όλοι κάνουμε μονόλογο. Επικαλούμαστε τον διάλογο και αποθεώνουμε τον μονόλογο. Μάλιστα, έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ, ώστε να πιστεύουμε ότι οι μονόλογοι είναι διάλογος.

Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Ίσως, γιατί ποτέ δεν μάθαμε να κάνουμε διάλογο. Ούτε στο σπίτι, ούτε στο σχολείο, ούτε αλλού. Αντίθετα, από μικροί μαθαίνουμε στον μονόλογο.

Επί πλέον, παρακολουθώντας τους μονολόγους των πολιτικών στη βουλή και στην τηλεόραση, μάθαμε να θεωρούμε τους μονολόγους ως διάλογο. Που να φανταστούν οι κακόμοιροι πολιτικοί μας ότι αποτελούν σχολείο και παράδειγμα για τους πολίτες. Δεν μπορούν να το φανταστούν, γιατί η φαντασία τους σπαταλιέται στους κομματικούς μονολόγους και στη μεταξύ τους σύγκρουση. Στόχος τους η διατήρηση ή η απόκτηση της εξουσίας, για να απολαμβάνουν τα προνόμια που αυτή συνεπάγεται.

Η αποθέωση του μονολόγου, που βαφτίζεται διάλογος, κυριαρχεί στον δημόσιο χώρο, όπως στις φοιτητικές παρατάξεις, στον συνδικαλισμό, στη βουλή. Οι κομματικές παρατάξεις, σε όλους τους χώρους, δεν θέλουν διάλογο. Θέλουν να επιβάλουν την άποψή τους. Όλα τα κόμματα κοροϊδεύουν όλους.

Αυτός που κάνει μονόλογο δεν θεωρεί την αλήθεια ως αλήθεια. Αλήθεια είναι ότι ταιριάζει στις αντιλήψεις του και εξυπηρετεί τα συμφέροντά του. Αν κάποιος είναι δέσμιος στερεοτύπων, προκαταλήψεων, ιδεοληψιών, δεν πρόκειται να βρει την αλήθεια. Με κλειστά μάτια δεν μπορεί κανείς να δει αυτά που φαίνονται.

Επί πλέον, ως Έλληνες είμαστε συναισθηματικοί. Όμως, ο διάλογος χρειάζεται λογική και επιχειρήματα και όχι συναισθηματικές εκρήξεις.

Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι όλοι χρειάζεται να συμφωνούμε για ένα γεγονός (π.χ. ο πόλεμος Ρωσίας- Ουκρανίας). Ακόμη και σύντροφοι, αδέλφια, φίλοι διαφωνούν από τα πιο μικρά έως τα πιο μεγάλα. Καλά κάνουμε και έχουμε τις απόψεις μας, αρκεί να τις στηρίζουμε με λογικά επιχειρήματα. Το κακό αρχίζει, όταν άκριτα χωριζόμαστε σε στρατόπεδα και βρίζουμε ο ένας τον άλλον.

Όσον αφορά το ερώτημα για την αποστολή βοήθειας από την Ελλάδα στην Ουκρανία, η απάντηση δεν είναι εύκολη, έχει πολλές διαστάσεις. Η «ορθή» απάντηση δεν βρίσκεται στις θετικές ή αρνητικές απόψεις μας για τη Ρωσία και τις ΗΠΑ. Βρίσκεται στο εάν η απόφαση αυτή υπηρετεί ή όχι τα εθνικά συμφέροντα. Εν προκειμένω, όποιος δικαιολογεί την επέμβαση της Ρωσίας στην Ουκρανία, μήπως, άθελά του και κατ’ αναλογίαν δικαιολογεί και την επέμβαση της Τουρκίας στην Κύπρο;

Μήπως η σύμπλευση ενός μέρους της δεξιάς και ενός μέρους της αριστεράς και ο θαυμασμός στον Πούτιν αποδεικνύει την ορθότητα των απόψεών τους; Αν κριτήριο ορθότητας είναι η ελευθερία της Δύσης και ο αυταρχισμός του Πούτιν, μάλλον αποδεικνύει το λάθος αυτών των απόψεων.

Δεν είναι εύκολο να ξεπεράσει κάποιος παγιωμένες αντιλήψεις που έχουν ριζώσει μέσα του. Είναι τα πιστεύω του. Όμως, τα πιστεύω καθενός είναι πιστεύω και δεν συμφωνούν υποχρεωτικά με την αλήθεια.

Η αλήθεια ανακαλύπτεται- ορθότερα προσεγγίζεται- με διάλογο. Διάλογο με βάση τον ορθό λόγο και επιχειρήματα. Ο διάλογος είναι δύσκολος σαν τη γέννα. Απαιτεί παραίτηση από βεβαιότητες, από πιστεύω. Απαιτεί σύνθεση διαφορετικών μεν, ορθών δε, απόψεων.

Μπορούμε να κάνουμε διάλογο; Μπορούμε, αν θέλουμε. Γι’ αυτό το ερώτημα είναι: θέλουμε να κάνουμε διάλογο;

Παύλος Μάραντος

marantosp@gmail.com