Η αποποίηση κληρονομιάς δεν είναι μια απλή δήλωση ότι «δεν θέλω την περιουσία». Είναι επιλογή με αυστηρή προθεσμία, οριστικό αποτέλεσμα και συνέπειες για τους επόμενους κληρονόμους. Αν υπάρχουν χρέη, ακίνητα με βάρη, άγνωστες οφειλές ή ανήλικα παιδιά, ο χρόνος πρέπει να υπολογιστεί πριν γίνει οποιαδήποτε άλλη κίνηση.

Πρώτα ελέγξτε την ημερομηνία θανάτου

Το 2026 είναι μεταβατική χρονιά για το κληρονομικό δίκαιο. Ο Ν. 5303/2026 δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 81/22.5.2026, αλλά οι βασικές αλλαγές των Μερών Α΄, Β΄ και Γ΄ εφαρμόζονται σε κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για προγενέστερο θάνατο δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αυτόματα οι νέοι κανόνες.

Η ημερομηνία αλλάζει το νομικό πλαίσιο

Σημειώστε την ακριβή ημερομηνία θανάτου και την ημερομηνία κατά την οποία μάθατε ότι καλείστε ως κληρονόμος. Έπειτα ελέγξτε ποια εκδοχή του νόμου εφαρμόζεται. Ένας γενικός οδηγός δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτόν τον μεταβατικό έλεγχο.

Πότε αρχίζει και πόσο διαρκεί η προθεσμία

Με βάση τον γενικό κανόνα, η αποποίηση γίνεται μέσα σε τέσσερις μήνες από τότε που ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή και τον λόγο για τον οποίο καλείται. Όταν η κλήση στηρίζεται σε διαθήκη, ο χρόνος δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της. Η προθεσμία είναι ένα έτος όταν ο κληρονομούμενος είχε τελευταία κατοικία στο εξωτερικό ή όταν ο κληρονόμος έμαθε την επαγωγή ενώ διέμενε στο εξωτερικό.

Η αφετηρία δεν είναι πάντοτε η ημέρα του θανάτου. Χρειάζεται να αποδειχθεί πότε γνωστοποιήθηκε στον συγκεκριμένο άνθρωπο ότι καλείται και με ποια ιδιότητα. Αν προηγηθεί αποποίηση άλλου συγγενή, ο επόμενος κληρονόμος αποκτά δική του προθεσμία από τη γνώση της δικής του κλήσης. Μην υπολογίζετε τον χρόνο πρόχειρα και μην θεωρείτε ότι μια οικογένεια έχει μία κοινή ημερομηνία λήξης.

Τι πρέπει να χαρτογραφήσετε πριν αποφασίσετε

Η σωστή απόφαση δεν βασίζεται μόνο στο αν υπάρχει ένα ακίνητο. Χρειάζεται μια γρήγορη αλλά τεκμηριωμένη εικόνα ενεργητικού και παθητικού:

  • ακίνητα, ποσοστά συνιδιοκτησίας, υποθήκες, προσημειώσεις και κατασχέσεις,
  • τραπεζικοί λογαριασμοί, δάνεια, κάρτες και εγγυήσεις του αποβιώσαντος,
  • οφειλές προς ΑΑΔΕ, ασφαλιστικούς φορείς, δήμους ή ιδιώτες,
  • εκκρεμείς δίκες, επαγγελματικές υποχρεώσεις και εταιρικές συμμετοχές,
  • διαθήκη, προηγούμενες αποποιήσεις και τη σειρά των προσώπων που ακολουθούν.

Η έρευνα πρέπει να γίνεται χωρίς πράξεις που μπορεί, ανάλογα με το εφαρμοστέο καθεστώς και τις περιστάσεις, να εκληφθούν ως αποδοχή. Η απλή φύλαξη πραγμάτων ή μια αναγκαία πράξη διατήρησης δεν ταυτίζεται πάντοτε με αποδοχή, αλλά η πώληση, η διάθεση ή η συμπεριφορά ως κύριος της κληρονομίας μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό ζήτημα. Πριν από πληρωμή, μεταβίβαση, δήλωση ή ανάληψη χρημάτων ζητήστε ειδικό έλεγχο.

Πού και πώς γίνεται η δήλωση

Η αποποίηση δηλώνεται στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου της κληρονομίας. Η κατά τόπο αρμοδιότητα και τα ζητούμενα δικαιολογητικά πρέπει να επιβεβαιώνονται από το ίδιο το δικαστήριο, ιδίως μετά τις αλλαγές στον δικαστικό χάρτη. Συνήθως χρειάζονται ληξιαρχική πράξη θανάτου, στοιχεία του κληρονόμου, έγγραφα συγγένειας ή διαθήκης και τα στοιχεία από τα οποία προκύπτει η κλήση.

Η δήλωση γίνεται προσωπικά ή μέσω ειδικά εξουσιοδοτημένου αντιπροσώπου, με τον τύπο πληρεξουσιότητας που απαιτεί ο νόμος. Το πιστοποιητικό περί μη αποποίησης που παρέχεται μέσω gov.gr δεν είναι η δήλωση αποποίησης. Είναι πιστοποιητικό που βεβαιώνει αν έχει καταχωριστεί σχετική δήλωση και χρησιμοποιείται ως αποδεικτικό σε άλλες διαδικασίες.

Ανήλικοι και επόμενοι κληρονόμοι

Όταν ένας γονέας αποποιείται, η κληρονομική θέση μπορεί να περάσει στα παιδιά του. Για αποποίηση στο όνομα ανηλίκου απαιτείται δικαστική άδεια και η αίτηση πρέπει να αιτιολογεί γιατί η πράξη εξυπηρετεί το συμφέρον του παιδιού. Οι κανόνες για την προθεσμία του ανηλίκου και τη μεταβατική εφαρμογή του Ν. 5303/2026 χρειάζονται εξατομικευμένο υπολογισμό.

Το ασφαλές πρακτικό βήμα είναι να χαρτογραφηθούν από την αρχή όλοι οι επόμενοι στη σειρά. Διαφορετικά, μια εμπρόθεσμη αποποίηση ενηλίκου μπορεί να αφήσει την οικογένεια να αναζητά δικαστική άδεια για ανήλικο όταν ο χρόνος έχει ήδη πιέσει.

Αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής

Η αποποίηση δεν είναι η μόνη επιλογή όταν η εικόνα των χρεών είναι αβέβαιη. Σε ορισμένες περιπτώσεις εξετάζεται η αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, ώστε η ευθύνη να συνδέεται με την κληρονομιαία περιουσία υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις. Η λύση αυτή έχει δική της διαδικασία, προθεσμίες και υποχρεώσεις απογραφής· δεν αρκεί μια απλή επιφύλαξη σε ιδιωτικό έγγραφο.

Η επιλογή ανάμεσα σε αποποίηση, απλή αποδοχή και αποδοχή με απογραφή εξαρτάται από την αξία των στοιχείων, το ύψος και τη βεβαιότητα των χρεών, τον διαθέσιμο χρόνο και τα πρόσωπα που ακολουθούν. Η απόφαση πρέπει να ληφθεί πριν δημιουργηθούν πράξεις που δυσκολεύουν την αλλαγή πορείας.

Πρακτικό σχέδιο για τις πρώτες ημέρες

  1. Καταγράψτε τις ημερομηνίες: θάνατος, γνώση της κλήσης, δημοσίευση διαθήκης και τυχόν προηγούμενες αποποιήσεις.
  2. Ζητήστε επίσημη πληροφόρηση: από τη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου για διαδικασία, ραντεβού και δικαιολογητικά.
  3. Συγκεντρώστε στοιχεία: περιουσία, οφειλές, βάρη, εκκρεμότητες και συγγενική σειρά.
  4. Παγώστε μη αναγκαίες πράξεις: μην πουλάτε, μην αναλαμβάνετε χρήματα και μην εμφανίζεστε ως κύριος πριν από νομικό έλεγχο.
  5. Ελέγξτε τους ανηλίκους: αν η κλήση μπορεί να περάσει σε παιδί, ξεκινήστε εγκαίρως τη διαδικασία δικαστικής άδειας.
  6. Κρατήστε αποδεικτικά: αριθμό δήλωσης, αντίγραφο, ημερομηνία κατάθεσης και κάθε πιστοποιητικό που εκδίδεται.

Συχνά λάθη που κοστίζουν χρόνο

  • Να θεωρεί κάποιος ότι η προθεσμία αρχίζει και τελειώνει την ίδια ημέρα για όλους τους συγγενείς.
  • Να συγχέει το πιστοποιητικό περί μη αποποίησης με την ίδια τη δήλωση.
  • Να πληρώνει επιλεκτικά χρέη ή να διαθέτει πράγματα του αποβιώσαντος χωρίς έλεγχο της νομικής συνέπειας.
  • Να περιμένει να ολοκληρωθεί πλήρης φορολογικός έλεγχος πριν κλείσει ραντεβού με το δικαστήριο.
  • Να ξεχνά ότι η δική του αποποίηση μπορεί να καλέσει αμέσως άλλο πρόσωπο.

Επίσημες πηγές και επόμενη κίνηση

Αν η προθεσμία πλησιάζει, υπάρχει διαθήκη, ο αποβιώσας ή ο κληρονόμος συνδέεται με το εξωτερικό, εμφανίζονται ανήλικοι ή υπάρχουν άγνωστα χρέη, χρειάζεται άμεσος νομικός έλεγχος. Η καθυστέρηση δεν θεραπεύεται με μια μεταγενέστερη γενική δήλωση.

Τελευταίος έλεγχος επίσημων πηγών: 20 Ιουλίου 2026. Ο οδηγός είναι γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά τον υπολογισμό της προθεσμίας και τη νομική συμβουλή για συγκεκριμένη κληρονομία.