Արխիվային նշում. Այս տեքստը վերցված է Nomika Epilekta-ի հին արխիվից եւ խնամքով պահպանվում է պատմական ու տեղեկատվական ընթերցման համար։

Հասարակության հիմնարար պահանջն է, որ յուրաքանչյուր դեպքում դատարանների կողմից իրականացվի իրական արդարադատություն եւ բավարարվի յուրաքանչյուր մարդու բնածին արդարության զգացումը՝ ողջամիտ ժամկետում։

Մեր երկրում, ինչպես տեղի է ունենում բոլոր հասարակական ոլորտներում եւ պետության բոլոր՝ առանց բացառության, հաստատություններում ու գործառույթներում, վեճերի լուծման պետական համակարգը, այսինքն՝ դատական իշխանությունը, նույնպես խափանված է գործում։ Արդյունքում ժամանակին եւ ճշմարիտ արդարադատություն չի իրականացվում, այլ ավելի շուտ՝ ձեւական արդարադատություն։ Սա վերագրվում է որոշակի պատճառների, որոնցից մեկը նույնիսկ փոքր նշանակության վեճերի լուծման եւ իսկապես մեղավորների դատարանների կողմից պատժման մեծ ուշացումն է։

Եվ հենց առաջին աստիճանի իրավասության այդ դատարանները, այսինքն՝ միանձնյա եւ բազմանդամ առաջին ատյանի դատարանները, ուշացնում են իրենց որոշումների հրապարակումը, որի հետեւանքով չափազանց մեծ ուշացումներից առաջանում են անարդար վիճակներ կողմերի համար եւ ընդհանուր ժողովրդական դժգոհություն։

Բնորոշ գործնական օրինակն ընկալելի է դարձնում դատական որոշումների հրապարակման դանդաղությունը նույնիսկ ամենապարզ գործերում։ Այսպես, 2006 թվականի փետրվարի 5-ի ճանապարհատրանսպորտային պատահարից, որի հետեւանքով նյութական վնասներ պատճառվեցին ներգրավված երկու ավտոմեքենաներին, հատկացվեց 11,127 եվրո գումար, ճիշտ այնքան, որքան պահանջվել էր հայցով։ Թե մեկ ավտոմեքենայի, պիկապի, սեփականատերը, թե մյուս ավտոմեքենայի, մասնավոր օգտագործման մեքենայի, սեփականատերն ու վարորդը ներկայացրել էին հակառակ հայցեր՝ համապատասխանաբար 23.05.2006-ին եւ 01.11.2006-ին, որոնք քննվեցին միասին, կապակցության պատճառով, Աթենքի միանձնյա առաջին ատյանի դատարանի կողմից 09.02.2007-ին, ավտոմեքենաների բաժնում։

Այս վեճը վերջնականապես լուծվեց Աթենքի միանձնյա առաջին ատյանի դատարանի 125/2008 համարի որոշմամբ, որը հրապարակվեց 09.01.2008-ին, այսինքն՝ տվյալ գործի քննության օրվանից մեկ տարի անց։ Հետեւաբար երկու քաղաքացիների միջեւ այս պարզ վեճի համար պահանջվեց չափազանց երկար՝ ամբողջ մեկ տարվա ժամանակահատված։ Այդ որոշմամբ ճանաչվեց, որ պատասխանատու էր մասնավոր օգտագործման ավտոմեքենայի վարորդն ու սեփականատերը, եւ հետեւաբար մեկ հայցը բավարարվեց, իսկ մյուս՝ հակառակ հայցը մերժվեց։

Առաջին աստիճանի որոշման հրապարակմանը մինչեւ մեկ տարի սպասելու պատճառով առաջին ատյանի որոշման դեմ բողոք չներկայացվեց, եւ այդպես դատական վեճն ավարտվեց, քանի որ պարտված կողմը ընդունեց պարտությունը՝ "ազատվելու" համար, ոչ թե որովհետեւ համոզվեց առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ։ Այդ որոշումն ընդունել էր, որ ճանապարհատրանսպորտային պատահարի առաջացման բացառիկ պատասխանատվությունը մասնավոր օգտագործման ավտոմեքենայի վարորդինն էր, այլ ոչ պիկապի վարորդուհունը, որի վարորդական վարքագիծը, ըստ դատական որոշման, անթերի էր։

Այս համեմատաբար վերջին առաջին ատյանի որոշման առիթով հասկանալի է դառնում այն վիճակը, որը տիրում է այսպես կոչված արդարադատության տարածքում, այսինքն՝ դատարանների տարածքում եւ դրանց գործելու եղանակում, այն վեճերի լուծման դանդաղության առնչությամբ, որոնք պետք է շատ արագ ընթացակարգով անմիջապես լուծվեին։ Քաղաքացիները չպետք է ստիպված լինեն իրենց կյանքից նշանակալի ժամանակ տրամադրել եւ մաշվել, ոչ միայն նյութապես, անիմաստ դատական վեճերում, որոնք հաճախ մեծանում են եւ աննշան լինելուց դառնում են տանջալից ներգրավվածների համար ու անվերջ։

Պետք է նշել, որ ավելի լուրջ որոշումները, այսինքն՝ ավելի մեծ, առավելագույն նյութական արժեք ունեցող եւ բարդ վեճեր լուծող որոշումները, որպես կանոն պահանջում են տասից քսան տարի կամ ավելի, մինչեւ դառնան անբեկանելի եւ կիրառվեն։ Արդյունքում շատ դեպքերում սկզբնական կողմերը այլեւս կենդանի չեն լինում, եւ վեճը իր ցավալի հետեւանքների հետ անցնում է նրանց ժառանգների իրավասությանը։

Արագ, արդյունավետ եւ իրական արդարադատության այս հրատապ հարցերով պետք է շտապ զբաղվեն իրավասու մարմինները, ինչպես նաեւ տարբեր միությունների ներկայացուցիչները՝ դատավորների, փաստաբանների եւ այլն, այլ ոչ թե արհմիութենական հրատարակություններով, հասարակական միջոցառումներով, գեղարվեստական հավաքներով եւ ժամանակ առ ժամանակ ընտրվող արհմիութենական ներկայացուցիչների գովազդով՝ նրանց լուսանկարները ամեն առիթով բաժանելով, ինչպես նկատվել էր նաեւ մեր ավելի վաղ հոդվածում արհմիութենական հրատարակությունների արդարացի քննադատության վերաբերյալ՝ 2011 թվականի հունիսի “արհմիութենական հրատարակությունների քննադատություն” վերնագրով հոդվածում։