Արխիվային նշում. Այս տեքստը վերցված է Nomika Epilekta-ի հին արխիվից և խնամքով պահպանվում է պատմական և տեղեկատվական ընթերցման համար։

Արեոս Պագոսի նախկին նախագահը (որը հոդվածներ է գրում արդիական թեմաների շուրջ), քաղաքական համակարգի և քաղաքական գործիչների քննադատության շրջանակում, հայտնեց այն կարծիքը, որ հույն ժողովուրդը դժբախտություն է ունեցել կառավարվելու քաղաքական գործիչների կողմից, որոնք որևէ մասնագիտություն չեն գործադրել։ Այդպիսով մեր քաղաքական գործիչները չեն ճանաչում օրվա հացի համար տքնող քաղաքացիների զարկերակը, ցավերն ու դարդերը [“ESTIA” թերթ, 30.07.2011, “հույների ծաղրը” վերնագրով հոդվածում]։

Մեր քաղաքական գործիչների մասնագիտություն չունենալու հիմնական հետևանքը, ըստ հոդվածագրի, միայն այն քաղաքացիների դժբախտությունը չէ, որոնք ունեն նման անընդունակ ներկայացուցիչներ, այլ նաև նրանց աղքատացումը՝ այդ քաղաքական գործիչների կողմից պարտադրվող գերհարկման, հանրային հատվածը սահմանափակելու անկարողության և պետության նկատմամբ 41 միլիարդ եվրո չվճարված պարտքերի շարունակական գոյության պատճառով։

Նաև, ըստ պաշտոնաթող դատավորի, դատարանները չեն կարող կիրառել նոր օրենքը, որով 5.000 €-ից ավելի հարկային պարտքի վճարման ուշացումը պատժվում է ազատազրկմամբ (հանցանքի պահին բռնելու ընթացակարգի կիրառմամբ), որովհետև “անցյալի փորձը սովորեցնում է, որ դատարանները երբեք չեն ցուցաբերում կառավարողների անզգայությունը”։

Հոդվածագրի տեսակետները կարող են բազմաթիվ առարկություններ առաջացնել, հատկապես դատարանների կողմից անզգայություն չցուցաբերելու մասով (կառավարողների կոշտությանը նման), որովհետև թե անցյալի և թե ներկայի փորձը սովորեցնում է ճիշտ հակառակը (վերջին օրինակներն են՝ անչափահասի դատապարտումը որպես չափահասի, երիտասարդ ծննդկանի նախնական կալանքի շարունակումը իր նորածնի հետ միասին, երիտասարդ թմրամոլներին բազմամյա ազատազրկման պատիժների նշանակումը, հիվանդի կարգավիճակի չճանաչումը բազմաթիվ դեպքերում, պատժի կատարման չկասեցումը նույնիսկ մահամերձների համար, “Siemens” գործով կասկածյալներից մեկի ամբողջ ընտանիքի վրեժխնդիր նախնական կալանքը, ամբաստանյալների դատապարտումը կասկածի առկայության պայմաններում և մեկ անձի դատապարտումը անվանական բաժնետոմսերի յուրացման համար, որոնք չեն կարող յուրացվել)։

Սակայն ճիշտ է թվում այն տեսակետը, որ քաղաքականությամբ զբաղվելուց առաջ ոչ մի մասնագիտություն չգործադրած քաղաքական գործիչների կառավարումը նրանց իսկապես լուրջ թերությունն է, որը վնասում է քաղաքացիներին, որովհետև այդ քաղաքական գործիչները, անփորձ լինելով, անզգայորեն ընդունում են խիստ միջոցներ, հիմնականում հարկային։

Այդ քաղաքականությունը ժողովրդանպաստ և հաջող կլիներ, եթե քաղաքական գործիչները որևէ մասնագիտություն գործադրած լինեին և, ավելացնում ենք մենք՝ հետևելով հոդվածագրի մտքին, այն էլ հաջողությամբ։

Բայց քաղաքական գործիչներից բացի մասնագիտություն պետք է գործադրած լինեին նաև այլ խմբեր, որոնց հանձնարարված է հանրային իշխանության իրականացումը, ինչպես դատախազներն ու դատավորները, որոնք համալրում են պետության դատական գործառույթը և համապատասխան դատական իշխանությունը (քրեական և քաղաքացիական)։

Մինչ որևէ մեկին դատախազ կամ դատավոր նշանակելը թեկնածուն պետք է հաջողությամբ գործադրած լինի որևէ մասնագիտություն, առնվազն փաստաբանի մասնագիտությունը, տասից տասնհինգ տարի, իր աշխատանքով ձեռք բերած լինի սոցիալական փորձ և այն կարողությունները, որոնք պետք է ունենան նաև քաղաքական գործիչները իրենց ոլորտում, որպեսզի ճանաչեն օրվա հացի համար տքնող քաղաքացիների զարկերակը, ցավերն ու դարդերը և հատկապես թույլերին, երիտասարդներին, աննշաններին ու օտարերկրացիներին չդատապարտեն հայտնի բազմամյա ու անմարդկային պատիժների, կարեկցեն հիվանդներին (ինչպիսիք են թմրամոլները և մյուս հոգեկան հիվանդները) և ամբողջությամբ պահպանեն մարդասիրության հիմնարար սկզբունքները։

Հայտնի է, որ դատախազներ և դատավորներ դառնում են փաստաբանները՝ անկախ նրանից, թե գործադրել են իրենց մասնագիտությունը, գրավոր և բանավոր քննություններին մասնակցելով և մի քանի ամսվա կարճ ժամանակով “Դատավորների ազգային դպրոցում” սովորելով։

Օրենքը չի պահանջում, որ նշանակվող դատախազներն ու դատավորները մասնագիտություն գործադրած լինեն կամ հաջողությամբ աշխատած լինեն որպես փաստաբաններ։ Այդ պատճառով նշանակվող դատական պաշտոնյաներից շատերը չեն հետևել նույնիսկ մեկ դատավարության՝ քաղաքացիական կամ քրեական, և սովորում են դատել քաղաքացիների գլխի վրա։

Իհարկե, դատավորների և դատախազների քննություններին մասնակցողներից շատերը շատ կարճ ժամանակով զբաղվել են որոշ մասնագիտություններով, և շատ քչերը կարճատև փորձ ունեն որպես փաստաբաններ։ Սակայն չի թույլատրվում այդքան լուրջ ոլորտը թողնել պատահականությանը և քաղաքացուն դատել սոցիալական փորձից զուրկ դատավորների ու դատախազների կողմից, որոնք ունեն այն նույն պակասները, ինչ մասնագիտություն չունեցող քաղաքական գործիչները, որոնց մասին իր հոդվածում արձանագրել էր Արեոս Պագոսի նախկին նախագահը։

Դատելն ու որոշում կայացնելը՝ քաղաքացիների բարդ վեճերը լուծելով, ամբաստանյալներին դատապարտելով կամ արդարացնելով և որոշելով՝ արդյոք որևէ մեկը կուղարկվի դատավարության, թե ոչ, պահանջում է հարուստ սոցիալական փորձ, լավ իրավական պատրաստվածություն և այն կարողությունները ունեցող մարդկանց, որոնք մարդը ձեռք է բերում մասնագիտությունը հաջողությամբ գործադրելով կամ փաստաբանական գործառույթը հաջողությամբ իրականացնելով։

Ինչպես շատ (և հատկապես նշանավոր) քաղաքական գործիչներ, այնպես էլ շատ (մեծամասնությունը) դատական պաշտոնյաներ ձեռք են բերում դատական փորձ և գիտելիքներ այն ժամանակ, երբ դատում են քաղաքացիներին և նրանց խնդիրները, և ոչ թե արդեն գոյություն ունեցող փորձի ու գործնական սոցիալական գիտելիքների հիման վրա։ Այսպես, ինչպես տեղեկացանք, Արեոս Պագոսի նոր նախագահը առանձնապես հասարակական չէ [“կնոջ ընտրությունը Արեոս Պագոսի նախագահ”], մինչդեռ դատական պաշտոնյաները գրեթե ամբողջությամբ ապրում են հասարակությունից մեկուսացված, հարաբերություններ, առավել ևս ընկերական, չեն հաստատում մյուս քաղաքացիների հետ, համակարգված խուսափելով ուրիշների հետ հաղորդակցությունից և անգամ թույլ շփումից։ Այդպիսով նրանք չեն ճանաչում օրվա հացի համար տքնող քաղաքացիների զարկերակը, ցավերն ու դարդերը, որոնց “վերաբերվում” են (այս անհարմար բառը վերցված է Քրեական դատավարության օրենսգրքի հոդվածից) ամբարտավանությամբ, ավանդական անքաղաքավարությամբ և հետամնաց խստությամբ։

Բնորոշ է դատախազական պաշտոնյայի խոսքի շրջադարձը, որը ծառայությունից իր հեռանալը նշեց փաստաբանների միության հանդիսությունների սրահում կազմակերպված միջոցառմամբ՝ հայտարարելով, որ օրենքը չպահպանողի վրա կիջնի “արդարադատության ծանր կացինը”։ Այս հայտարարությամբ բացահայտվեց, որ ոմանք իրենց զգում են ոչ թե 21-րդ դարի երկրորդ տասնամյակում ապրող, այլ ըստ էության մոտավորապես 11-րդ կամ 12-րդ դարում, երբ իշխանության ներկայացուցիչները անարդար արարքներին հակազդում էին գերանով և կացնով, որը իջնում էր խեղճ ճորտի գլխին, որպեսզի սարսափով և մահով նա “պատրաստակամորեն” հնազանդվի տվյալ իշխանավորին ու բռնակալին։

Մեր դարի բարիքները վայելելու համար միայն տնտեսական վերականգնումն ու կարգի բերելը բավարար չեն, ինչպես նաև մասնագիտական արհմիութենականությունից և մեր հասարակության հայտնի երրորդաշխարհյան շեղումներից ազատվելը։ Նախևառաջ պարտադիր է փոխել բալկանյան մտածելակերպը և վերակազմել մեր ինստիտուտները՝ կտրելով բոլոր այն կապերը, որոնք մեզ ամուր կապած են պահում անկման միջնադարյան անցյալին։

Պահանջվում է կրթության մակարդակի բարձրացում, և ուսումը պետք է դառնա բովանդակային ու ժամանակակից՝ առանց օտար աշխատանքների ստրկական պատճենման միջոցով անպտուղ նմանակման։ Թե քաղաքական գործիչները և թե դատական պաշտոնյաները, նախքան պարտականություններ և լիազորություններ ստանձնելը, պետք է արդեն ձեռք բերած լինեն հարուստ սոցիալական փորձ՝ մասնագիտության և աշխատանքի ոլորտում իրենց արժևորմամբ, հասարակության մեջ իրենց շփմամբ՝ բացառելով մեկուսացումը։ Հակառակը, թե քաղաքական գործիչների և թե դատավորների հիմնական հատկանիշը պետք է լինի արտահայտված հասարակականությունը՝ վարքագծի քաղաքավարության առաջատարությամբ, գիտելիքների լայնությամբ, առանց կարծրացումների և ժամանակակից ոգով, որպեսզի կարողանան կիրառել հիմնարար սկզբունքները մեղմության և մարդասիրության ոգով, որը բացակայում է դատական վճիռների մեծ մասում։