Το νέο πρόστιμο δεν θα γράφεται πάντα από άνθρωπο στον δρόμο

Ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας δεν είναι απλώς ένας κατάλογος με ακριβότερα πρόστιμα. Είναι αλλαγή μοντέλου. Από το κλασικό σχήμα «τροχονόμος - έλεγχος - κλήση» περνάμε σε ένα πιο ψηφιακό σύστημα, όπου η παράβαση μπορεί να καταγράφεται από κάμερα, να ελέγχεται μέσα από πληροφοριακό σύστημα, να επιδίδεται ηλεκτρονικά και να συνδέεται με διοικητικές κυρώσεις στον οδηγό.

Το σημείο που κάνει το θέμα πιασάρικο αλλά και νομικά σοβαρό είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Με τον Ν. 5256/2025 προβλέπεται ότι τα συστήματα οπτικών αισθητήρων μπορούν να χρησιμοποιούν λειτουργίες AI για ανάλυση εικόνας και βίντεο, εντοπισμό πινακίδας, χρώματος, χρήσης κινητού, μη χρήσης ζώνης ή κράνους και κατηγοριοποίηση της πιθανής παράβασης. Δεν πρόκειται μόνο για ραντάρ ταχύτητας. Πρόκειται για ένα πλέγμα ψηφιακής επιτήρησης της οδικής συμπεριφοράς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η κάμερα γίνεται δικαστής. Το κρίσιμο νομικό φίλτρο είναι ότι, με βάση το άρθρο 6 του Ν. 5256/2025, το υλικό που καταγράφεται υποβάλλεται σε χειριστή για τελικό έλεγχο εγκυρότητας πριν από τη βεβαίωση ή μη της παράβασης. Άρα το AI μπορεί να εντοπίζει και να προτείνει, αλλά η τελική πράξη βεβαίωσης δεν πρέπει να είναι τυφλή αυτοματοποίηση.

Τι άλλαξε με τον Ν. 5209/2025

Ο Ν. 5209/2025 δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α' 100 στις 13 Ιουνίου 2025 και αποτελεί τον νέο Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Ο ίδιος ο νόμος δηλώνει ως σκοπό την προσαρμογή του ΚΟΚ στις σύγχρονες ανάγκες ασφαλούς κυκλοφορίας, την ενίσχυση του αποτρεπτικού χαρακτήρα των κυρώσεων και την απλούστευση των διαδικασιών με αποσύνδεση των κυρώσεων από το όχημα, πλην εξαιρέσεων.

Το τελευταίο είναι πολύ σημαντικό. Η φιλοσοφία μετακινείται από το «τιμωρείται το αυτοκίνητο» στο «ελέγχεται η συμπεριφορά του οδηγού». Έτσι, οι κυρώσεις όπως πρόστιμο, αφαίρεση άδειας οδήγησης και βαθμοί ποινής συνδέονται περισσότερο με το πρόσωπο που οδηγεί και λιγότερο με το όχημα ως αντικείμενο. Σε μια οικογένεια ή εταιρεία όπου το ίδιο αυτοκίνητο το οδηγούν διαφορετικοί άνθρωποι, αυτή η αλλαγή έχει πρακτική σημασία.

Σημαντική είναι και η νέα προσέγγιση στα όρια ταχύτητας. Από την 1η Ιανουαρίου 2026, το γενικό ανώτατο όριο μέσα σε κατοικημένες περιοχές ορίζεται στα 30 χλμ/ώρα. Υπάρχουν όμως ουσιώδεις εξαιρέσεις: σε μονόδρομους με τουλάχιστον δύο λωρίδες, σε οδούς διπλής κατεύθυνσης με τουλάχιστον δύο λωρίδες ανά κατεύθυνση ή με διαχωριστική νησίδα, το όριο μπορεί να είναι 50 χλμ/ώρα, εκτός αν ειδική σήμανση ορίζει διαφορετικά. Η λεπτομέρεια αυτή είναι κρίσιμη γιατί πολλοί οδηγοί θα θεωρήσουν λανθασμένα ότι το 30 ισχύει παντού ή ότι το 50 ισχύει παντού.

Οι κάμερες AI: τι μπορούν να «δουν»

Το άρθρο 6 του Ν. 5256/2025 επιτρέπει την εγκατάσταση και λειτουργία σταθερών ή φορητών καμερών με αποκλειστικό σκοπό την ηλεκτρονική καταγραφή παραβάσεων ΚΟΚ σε προεπιλεγμένα σημεία οδών και χώρων δημόσιας κυκλοφορίας. Το ίδιο άρθρο προβλέπει ότι, πέρα από συμβατικές κάμερες, μπορούν να χρησιμοποιούνται κάμερες με ενσωματωμένες λειτουργίες τεχνητής νοημοσύνης.

Οι παραβάσεις που μπορεί να αξιολογεί το σύστημα περιλαμβάνουν υπέρβαση ορίου ταχύτητας, παραβίαση ερυθρού σηματοδότη, παράνομη στάση και στάθμευση, χρήση κινητού εν κινήσει, μη χρήση ζώνης ή κράνους, παράνομη κίνηση σε λεωφορειόδρομο, κίνηση σε Λωρίδα Έκτακτης Ανάγκης και παραποίηση πινακίδας κυκλοφορίας.

Αυτό δείχνει ότι το νέο πλαίσιο δεν αφορά μόνο τους «γρήγορους». Αφορά τον οδηγό που κοιτάει το κινητό στο φανάρι, τον μοτοσικλετιστή χωρίς κράνος, το όχημα που μπαίνει στη ΛΕΑ, το αυτοκίνητο που μπλοκάρει ράμπα ή λεωφορειόδρομο. Η κάμερα δεν είναι πια μόνο όργανο μέτρησης ταχύτητας. Είναι εργαλείο τεκμηρίωσης συμπεριφοράς.

Το ψηφιακό πρόστιμο και η ένσταση

Με τον Ν. 5256/2025 δημιουργείται το Ενιαίο Ηλεκτρονικό Σύστημα καταγραφής και διαχείρισης παραβάσεων ΚΟΚ και προστίμων. Σκοπός του είναι η ψηφιακή καταγραφή, η διαχείριση των πράξεων βεβαίωσης παράβασης, η ηλεκτρονική επίδοση, η παρακολούθηση πληρωμών και η καταγραφή διοικητικών κυρώσεων.

Για τον πολίτη, η μεγάλη αλλαγή είναι ότι η κλήση μπορεί να εμφανιστεί ψηφιακά, χωρίς το παλιό χαρτάκι στο παρμπρίζ ή την κλασική επίδοση με φυσικό τρόπο. Αυτό κάνει τη διαδικασία ταχύτερη, αλλά δημιουργεί και νέα ανάγκη προσοχής: ο οδηγός πρέπει να παρακολουθεί τα ψηφιακά κανάλια ειδοποίησης και να μην θεωρεί ότι «δεν έλαβε τίποτα» επειδή δεν βρήκε χαρτί.

Το δικαίωμα ένστασης παραμένει κεντρικό. Το νόημα της ψηφιοποίησης δεν είναι να αφαιρέσει άμυνα από τον πολίτη, αλλά να κάνει τη διαδικασία πιο τεκμηριωμένη. Αν η εικόνα είναι ασαφής, αν η πινακίδα δεν ταυτοποιείται σωστά, αν το όχημα δεν ήταν στο σημείο, αν υπήρχε ζήτημα σήμανσης ή αν δεν τηρήθηκε η νόμιμη διαδικασία, ο οδηγός πρέπει να μπορεί να προβάλλει τους ισχυρισμούς του.

Σπάνιο αλλά κρίσιμο: η κάμερα πρέπει να προστατεύει και όσους δεν φταίνε

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του νέου πλαισίου δεν αφορά τον παραβάτη, αλλά τους τρίτους. Ο Ν. 5256/2025 προβλέπει ότι τα συστήματα μπορούν να θολώνουν αυτόματα στοιχεία που ταυτοποιούν άμεσα ή έμμεσα φυσικά πρόσωπα που δεν σχετίζονται με την πιθανή παράβαση, όπως συνεπιβάτες, πεζούς, τρίτα οχήματα ή άλλες πινακίδες.

Αυτή η λεπτομέρεια είναι πολύ σημαντική για τον ΓΚΠΔ και τον Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Η Πολιτεία δεν μπορεί να εγκαθιστά κάμερες στον δημόσιο χώρο σαν να πρόκειται για απλή τεχνική υποδομή. Η καταγραφή εικόνας και βίντεο είναι επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Όσο πιο έξυπνη γίνεται η κάμερα, τόσο πιο αυστηρές πρέπει να είναι οι εγγυήσεις.

Η νομική πρόκληση είναι τριπλή: σαφής σκοπός, περιορισμένη χρήση και πραγματική ασφάλεια. Το υλικό πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για παραβάσεις ΚΟΚ, να τηρείται για όσο χρειάζεται και να προστατεύεται από μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση. Αν ένα σύστημα μπορεί να αναγνωρίζει πινακίδες, πρόσωπα, κινήσεις και συμπεριφορές, το ζήτημα δεν είναι μόνο τροχαίο. Είναι ζήτημα κράτους δικαίου.

Πού βρίσκεται το ρίσκο για τον οδηγό

Το πρώτο ρίσκο είναι η άγνοια των νέων ορίων. Από το 2026, η συνήθεια του «μέσα στην πόλη πάω με 50» δεν είναι ασφαλής νομική υπόθεση. Ο οδηγός πρέπει να βλέπει τη μορφή του δρόμου και τη σήμανση. Σε κατοικημένη περιοχή το 30 είναι πλέον βασικός κανόνας, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις.

Το δεύτερο ρίσκο είναι η υποτροπή. Το νέο πλαίσιο δίνει μεγαλύτερη σημασία στην επαναλαμβανόμενη επικίνδυνη συμπεριφορά. Ένα πρόστιμο μπορεί να μη μένει μόνο πρόστιμο. Αν συνδεθεί με βαθμούς ποινής, αφαίρεση άδειας ή επόμενη παράβαση, η συνέπεια γίνεται βαρύτερη. Η ψηφιακή καταγραφή κάνει ευκολότερη την παρακολούθηση της ιστορικότητας.

Το τρίτο ρίσκο είναι η λανθασμένη αίσθηση ότι «αν δεν με σταμάτησαν, δεν υπάρχει παράβαση». Με τις κάμερες, η παράβαση μπορεί να βεβαιωθεί χωρίς άμεση επαφή με τον οδηγό. Αυτό είναι νόμιμο μόνο εφόσον τηρηθούν οι προϋποθέσεις του νόμου, αλλά αλλάζει πλήρως την καθημερινή εμπειρία ελέγχου.

ΘέμαΤι ισχύει πρακτικάΝομική προσοχή
Όρια πόληςΓενικός κανόνας 30 χλμ/ώρα σε κατοικημένες περιοχές από 1.1.2026, με εξαιρέσεις όπου ο νόμος ή η σήμανση επιτρέπει 50.Η σήμανση και η μορφή του δρόμου παραμένουν κρίσιμες. Μην θεωρείτε ότι το ίδιο όριο ισχύει παντού.
Κάμερες AIΔυνατότητα ανάλυσης εικόνας/βίντεο για ταχύτητα, κόκκινο, κινητό, ζώνη, κράνος, λεωφορειόδρομο, ΛΕΑ και πινακίδες.Το υλικό πρέπει να περνά από τελικό έλεγχο χειριστή πριν τη βεβαίωση.
Ψηφιακή κλήσηΗ πράξη μπορεί να διαχειρίζεται και να επιδίδεται ηλεκτρονικά μέσω ενιαίου συστήματος.Ο πολίτης πρέπει να παρακολουθεί τις ψηφιακές ειδοποιήσεις και να ασκεί έγκαιρα ένσταση όταν υπάρχει βάση.
Προσωπικά δεδομέναΠροβλέπεται χρήση τεχνικών όπως θόλωση τρίτων προσώπων ή άσχετων στοιχείων.Η χρήση πρέπει να μένει στον σκοπό του ΚΟΚ και να σέβεται ΓΚΠΔ, ν. 4624/2019 και AI Act.

Η μέρα που η κλήση έρχεται σαν μήνυμα

Ο οδηγός δεν βλέπει αστυνομικό στο δρόμο. Βλέπει ειδοποίηση, κωδικό, φωτογραφία ή αναφορά παράβασης. Εκεί αλλάζει η ψυχολογία. Το πρόστιμο μοιάζει με τεχνικό μήνυμα, αλλά παραμένει διοικητική πράξη που μπορεί να αμφισβητηθεί αν υπάρχουν λάθη. Η ψηφιοποίηση δεν καταργεί το δικαίωμα ελέγχου.

Το πρώτο που πρέπει να κοιτάξει ο πολίτης είναι η ταυτότητα της παράβασης: ημερομηνία, ώρα, σημείο, όχημα, πινακίδα, είδος παράβασης και απόδειξη ότι το σύστημα λειτουργούσε όπως έπρεπε. Ένα λάθος στην πινακίδα, μια κακή εικόνα, μια ασάφεια στον τόπο ή μια αδύναμη τεχνική τεκμηρίωση δεν είναι λεπτομέρεια όταν οδηγεί σε πρόστιμο.

Από την άλλη, δεν πρέπει κάθε ψηφιακή κλήση να αντιμετωπίζεται σαν συνωμοσία. Οι κάμερες μπορούν να σώσουν ζωές σε επικίνδυνα σημεία, να περιορίσουν παραβάσεις και να κάνουν τον έλεγχο λιγότερο τυχαίο. Το κρίσιμο είναι να υπάρχει διαφάνεια: ποια δεδομένα συλλέγονται, ποιος τα βλέπει, πόσο μένουν και πώς διορθώνεται ένα λάθος.

Παράδειγμα: μια κάμερα καταγράφει παραβίαση λωρίδας λεωφορείου, αλλά στο ίδιο σημείο υπήρχε έργο και προσωρινή σήμανση. Αν η διαδικασία είναι τυφλή, ο οδηγός χρεώνεται χωρίς να ακουστεί το πραγματικό πλαίσιο. Αν η διαδικασία είναι σωστή, η ένσταση δεν είναι χάρη. Είναι μηχανισμός διόρθωσης.

Η νέα εποχή του ΚΟΚ θέλει δύο πράγματα μαζί: αυστηρότητα για την επικίνδυνη συμπεριφορά και εγγυήσεις για τον πολίτη που μπορεί να χρεωθεί από λάθος μηχανή. Όταν αυτά ισορροπούν, η τεχνολογία υπηρετεί την οδική ασφάλεια. Όταν δεν ισορροπούν, γεννά δυσπιστία.

Πηγές και σημεία ελέγχου