Αρχειακό σημείωμα: Το κείμενο προέρχεται από το παλιό αρχείο των Νομικών Επιλέκτων και διατηρείται με επιμέλεια για ιστορική και ενημερωτική ανάγνωση.

Σε πρόσφατο άρθρο στα Νομικά Επίλεκτα [“Έχουν χρησιμότητα οι κατατάξεις των πανεπιστημίων;”] αναφερθήκαμε στην παγκόσμια (κακή) συνήθεια να κάνουμε αξιολογήσεις πανεπιστημίων με βάση διάφορα κονσερβοποιημένα κριτήρια, με αποτέλεσμα να προκύπτουν ταξινομήσεις και βαθμολογίες που μόνον ένα μέρος της αλήθειας αντανακλούν και συχνά παραπλανούν. Κάπως έτσι έχουν τα πράγματα με την άλλη μόδα που έχει επικρατήσει, την αξιολόγηση του αξιοχρέου ατόμων, επιχειρήσεων αλλά και κρατών, από διάφορους περίεργους οίκους, που κατά την αγγλoσαξωνική παράδοση της εκκεντρικότητας ανταγωνίζονται ποίος θα έχει το πιό δύσκολο όνομα - κάτι ονόματα πού μόνον οι μυημένοι τα συγκρατούν, ώστε να αποδεικνύουν την μαγκιά τους στους πολλούς, τους αδαείς. Η μόδα αυτή μπήκε τα τελευταία χρόνια και στην Ελλάδα, με τη μορφή του Τειρεσία. Οφείλω να ομολογήσω πως το όνομα είναι πολύ επιτυχημένο, γιατί όσο απέχει ο χρησμός ενός μάντη από την αληθινή γνώση του μέλλοντος άλλο τόσο μπορούν να απέχουν και οι αξιολογήσεις αυτού του είδους από την γνώση του παρελθόντος και του παρόντος. Στην ουσία πρόκειται ακριβώς περί χρησμών, που σκοπό έχουν να αντικαταστήσουν την ανάλυση και τη σκέψη, ιδίως την επεξεργασία που κάνει το δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου μας: Τη σύνθεση σε μιά ολότητα και όχι απλά την ρομποτική καταμέτρηση διαφόρων μεγεθών (η οποία γίνεται με το αριστερό μας ημισφαίριο). Το αποτέλεσμα είναι, πως οι χρησμοί του Τειρεσία, ενώ είναι σε θέση ακόμη και να καταστρέψουν μιά επιχείρηση ή ένα νοικοκυριό, σπάνια έχουν σχέση με την πραγματική οικονομική κατάσταση, η οποία δεν έχει εκτιμηθεί δεόντως, ώστε να έχουμε μιά πλήρη εικόνα που να βασίζεται σε κρίση και όχι σε τυπικά κριτήρια. Αν δεν πλήρωσες έναν λογαριασμό θεωρείσαι αναξιόχρεως, άσχετα με τις αιτίες για τις οποίες ο λογαριασμός αυτός δεν πληρώθηκε. Μπαίνεις στα κατάστιχα των κακοπληρωτών με τις γνωστές συνέπειες. Στη Σουηδία, όπου το σύστημα Τειρεσίας εφαρμόζεται συστηματικά τουλάχιστον εδώ και είκοσι πέντε χρόνια, όταν ζητάς ένα δάνειο και συντρέχουν οι όροι, μέσα σε μισή ώρα έχεις φύγει από την τράπεζα με το ποσό του δανείου κατατεθειμένο στο λογαριασμό σου (μέσα στο ίδιο διάστημα, σου έχουν ανοίξει και λογαριασμό στην περίπτωση που δεν έχεις, τέτοια είναι η αποτελεσματικότητα), όμως, ο κυριώτερος όρος, εκτός από το να αποδεικνύεις επαρκές εισόδημα, είναι να μην είσαι στα κατάστιχα του σουηδικού Τειρεσία (αν είσαι μαυρισμένος σε μιά άλλη χώρα δεν μετράει...). Η τράπεζα ελέγχει το κατάστιχο αυτό επί τόπου, και αν σε βρει μέσα, ακόμη και εισοδήματα επιπέδου Ροκφέλλερ να έχεις όχι μόνον δεν θα πάρεις το δάνειο, αλλά και θα σε αντιμετωπίσουν, ξαφνικά, σαν να ήσουν ο αρχηγός της μαφίας, τέτοια κοινωνική απαξία έχει αποκτήσει η μαύρη λίστα. Το μαύρισμα αυτό συνήθως διαρκεί τρία χρόνια. Όταν, λοιπόν, η ημερομηνία λήξεως παρέλθει, την επομένη ξαναπάς στην τράπεζα και, όχι μόνον θα πάρεις το δάνειο, αλλά θα σε αντιμετωπίσουν με ευγένεια σαν πολύτιμο πελάτη. Δεν είσαι πλέον μαφιόζος, ούτε κακοπληρωτής, ούτε παλιάνθρωπος, όλα αυτά ήταν μέχρι χθες. Το παράδειγμα αυτό δείχνει ότι έχουμε μπει σε επικίνδυνα μονοπάτια. Εδώ έχουμε αντικαταστήσει όχι μόνον την πραγματική οικονομική ανάλυση αλλά και την ηθική κρίση με έναν αυτόματο μηχανισμό, δίκην ηλεκτρονικού υπολογιστή. Διότι όταν έχεις τα εισοδήματα ενός Ροκφέλλερ και ένα άμεμπτο ιστορικό, αλλά μπήκες στη μαύρη λίστα επειδή κάποιος έβγαλε μιά αβάσιμη διαταγή πληρωμής εναντίον σου και για κάποιο λόγο έχασες την προθεσμία να κάνεις ένσταση, τότε μιλάμε για θολωμένη κρίση σε όλα τα επίπεδα. Δυστυχώς, όχι μόνον ο Τειρεσίας αλλά το τραπεζικό σύστημα στο σύνολό του τείνει να λειτουργεί κάπως έτσι. Δεν παίρνονται αποφάσεις με βάση καθαρά οικονομικά κριτήρια και οικονομική ανάλυση, αλλά με κριτήρια γραφειοκρατικά και τυπικά. Άσχετα αν οι τράπεζες είναι ιδιωτικές ή κρατικές, η μεθοδολογία αυτή είναι η ίδια, με αποτέλεσμα να εξελίσσεται πλέον το τραπεζικό σύστημα σε έναν από τους πιό σθεναρούς θεματοφύλακες της γραφειοκρατίας. Τί κερδίζει μιά τράπεζα με αυτόν τον τρόπο; Πρώτον, εξουσία έναντι του πελάτη, ο οποίος δεν αισθάνεται πλέον ως πελάτης, που θέλει να αγοράσει μιά υπηρεσία, ώστε να κερδίσει χρήματα από αυτόν το μαγαζί που λέγεται τράπεζα. Αντίθετα, αισθάνεται ως υπήκοος που χρειάζεται να αποδείξει πως είναι καλός ο καημένος και να παρακαλέσει ή να βάλει τα μέσα. Η τράπεζα είναι πλέον το αφεντικό του και η σχέση είναι καθαρά άνιση. Δεύτερον, απαλάσσεται από το φοβερά δύσκολο εκείνο πράγμα, που λέγεται σκέψη, ανάλυση, σύνθεση, αφού οι αποφάσεις παίρνονται πλέον ρομποτικά. Αυτό το είδος “ανάλυσης” της οικονομικής αλλά και ηθικής πραγματικότητας κάθε φορά που χρειάζεται να πάρουμε μιά απόφαση σχετική με σημαντικές συναλλαγές στην αγορά και στην κοινωνία γενικώτερα, εδράζεται πάνω στην τάση που επιδεικνύουν κυρίως οι προτεσταντικοί λαοί της Βόρειας Ευρώπης τα τελευταία χρόνια, να εκτιμούν τα πράγματα μόνον με το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου τους. Πρόκειται, στην ουσία, για έναν από τους πολλούς μηχανισμούς, που αποσκοπούν στην αποφυγή και στην αντικατάσταση της σκέψης με ρομποτικές διαδικασίες και ρουτίνα. Απλά, μετράμε ωρισμένα μεγέθη, και τελειώσαμε. Οι κίνδυνοι είναι μεγάλοι. Εκτός από τα κοινωνικά άτοπα που ήδη έχουν παρατηρηθεί, όπου επιχειρήσεις και νοικοκυριά καταστρέφονται άδικα από τους χρησμούς του Τειρεσία, στις μέρες μας βλέπουμε και τους οίκους αξιολόγησης, που και αυτοί λειτουργούν σαν τον Τειρεσία, με ξερές ποσοτικές εκτιμήσεις ορισμένων μεγεθών, να ζημιώνουν ολόκληρα κράτη. Μειώνοντας δε τη βαθμολογία του αξιοχρέου της Ιταλίας και της Ισπανίας, όπως έγινε τελευταία, όχι μόνον ζημιώνουν τις χώρες αυτές αλλά και ανοίγουν το δρόμο στους σπεκουλαδόρους να κάνουν τη δουλειά τους, που είναι να εξακολουθήσουν να γεμίζουν τα σεντούκια τους. Το κατά πόσον, τώρα, οι αξιολογήσεις αυτές είναι και εκ του πονηρού, δεν το γνωρίζω, το αφήνω σε άλλους, που ξέρουν καλύτερα, όμως το αποτέλεσμα σίγουρα είναι πονηρό... Γεράσιμος Φουρλάνος (www.fourlanos.com)